การตรวจความหนาแน่นกระดูก (DXA)
DXA วัดความหนาแน่นของกระดูกด้วยรังสีปริมาณต่ำมาก ใช้เวลาไม่กี่นาที และให้ค่าที่เรียกว่า T-score หน้านี้อธิบายว่าตัวเลขนั้นหมายถึงอะไร และไม่ได้หมายถึงอะไร
DXA คืออะไร
DXA (dual-energy X-ray absorptiometry) คือเครื่องที่ยิงรังสีเอกซ์สองระดับพลังงานผ่านกระดูก แล้ววัดว่ากระดูกดูดกลืนไปเท่าใด ยิ่งกระดูกหนาแน่น ยิ่งดูดกลืนมาก จากตรงนั้นเครื่องจะคำนวณออกมาเป็นค่าความหนาแน่นของแร่ธาตุในกระดูก
คุณเพียงนอนหงายบนเตียง แขนเครื่องจะเคลื่อนผ่านช้า ๆ ไม่มีอุโมงค์ ไม่มีเสียงดัง และไม่ต้องกลั้นหายใจนาน
T-score กับ Z-score ต่างกันอย่างไร
T-score เปรียบเทียบความหนาแน่นกระดูกของคุณกับค่าเฉลี่ยของผู้ใหญ่วัยหนุ่มสาวที่กระดูกแข็งแรงที่สุด หน่วยที่ใช้คือส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ค่านี้เป็นค่าที่ใช้ในการวินิจฉัยภาวะกระดูกพรุนในผู้หญิงวัยหลังหมดประจำเดือนและผู้ชายสูงอายุ
Z-score เปรียบเทียบกับคนวัยเดียวกันและเพศเดียวกัน มักใช้ในคนอายุน้อย เด็ก และหญิงก่อนหมดประจำเดือน เพราะการเทียบกับวัยหนุ่มสาวในกลุ่มนี้ไม่ได้ให้ข้อมูลที่เป็นประโยชน์
| T-score | การแปลผลตามเกณฑ์สากล |
|---|---|
| −1.0 ขึ้นไป | ความหนาแน่นกระดูกอยู่ในเกณฑ์ปกติ |
| ระหว่าง −1.0 ถึง −2.5 | มวลกระดูกต่ำกว่าปกติ (osteopenia) |
| −2.5 หรือต่ำกว่า | เข้าเกณฑ์ภาวะกระดูกพรุน (osteoporosis) |
ใครควรได้รับการตรวจ
การตัดสินใจนี้เป็นของแพทย์ร่วมกับคุณ โดยทั่วไปแพทย์จะพิจารณาในผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยง เช่น อายุที่มากขึ้น ผู้หญิงวัยหลังหมดประจำเดือน เคยมีกระดูกหักจากการล้มในระดับที่ไม่น่าจะทำให้หัก มีประวัติคนในครอบครัวกระดูกสะโพกหัก ใช้ยาสเตียรอยด์ต่อเนื่องเป็นเวลานาน สูบบุหรี่ หรือน้ำหนักตัวน้อยมาก
หากคุณไม่แน่ใจว่าตนเองควรตรวจหรือไม่ ให้ปรึกษาแพทย์ อย่าตัดสินใจตรวจหรือไม่ตรวจจากข้อมูลบนอินเทอร์เน็ตเพียงอย่างเดียว
เตรียมตัวและข้อควรระวัง
- งดอาหารเสริมแคลเซียมในวันตรวจ เพราะเม็ดยาที่ร่างกายยังดูดซึมไม่หมดอาจรบกวนภาพ
- หากเพิ่งตรวจที่ต้องใช้สารทึบรังสี เช่น การกลืนแป้งหรือซีทีสแกน ควรเว้นระยะก่อน ให้แจ้งเจ้าหน้าที่
- ใส่เสื้อผ้าที่ไม่มีกระดุม ซิป หรือตะขอโลหะบริเวณเอวและสะโพก
- แจ้งเสมอหากกำลังตั้งครรภ์หรือสงสัยว่าอาจตั้งครรภ์
- หากเคยตรวจมาก่อน ควรตรวจที่เครื่องเดิมหรือสถานที่เดิมถ้าทำได้ เพราะการเปรียบเทียบข้ามเครื่องทำได้ยากกว่า
คำถามที่ควรถามแพทย์
- ค่าที่ได้ของฉันหมายความว่าอย่างไรเมื่อรวมกับอายุและประวัติของฉัน
- ความเสี่ยงกระดูกหักของฉันในอีก 10 ปีข้างหน้าประมาณเท่าไร
- ฉันควรเริ่มยาหรือยัง และถ้ายัง ควรทำอะไรแทน
- ควรได้รับแคลเซียมและวิตามินดีเท่าไร จากอาหารหรือจากอาหารเสริม
- ควรตรวจซ้ำเมื่อไหร่
คำถามที่พบบ่อย
ต้องตรวจบ่อยแค่ไหน
ขึ้นกับผลครั้งแรกและความเสี่ยงของแต่ละคน กระดูกเปลี่ยนแปลงช้า การตรวจถี่เกินไปจึงมักไม่ให้ข้อมูลใหม่ แพทย์จะเป็นผู้กำหนดระยะเวลาที่เหมาะกับคุณ
T-score ติดลบ แปลว่าแย่มากไหม
ค่าติดลบเพียงแปลว่าความหนาแน่นต่ำกว่าค่าอ้างอิงของผู้ใหญ่วัยหนุ่มสาว ยิ่งติดลบมากยิ่งบาง แต่ตัวเลขนี้เป็นเพียงส่วนหนึ่งของการประเมิน อายุ ประวัติกระดูกหัก และความเสี่ยงล้ม มีน้ำหนักไม่น้อยกว่ากัน
ตรวจแล้วเจ็บไหม มีรังสีมากไหม
ไม่เจ็บ คุณเพียงนอนนิ่งบนเตียงประมาณ 10–20 นาที ปริมาณรังสีต่ำมาก น้อยกว่าการเอกซเรย์ปอดหนึ่งครั้ง แต่ยังคงต้องแจ้งหากคุณกำลังตั้งครรภ์หรือสงสัยว่าอาจตั้งครรภ์
ผลปกติ แปลว่าไม่มีทางกระดูกหักใช่ไหม
ไม่ใช่ กระดูกหักจากการล้มเกิดขึ้นได้แม้ความหนาแน่นจะอยู่ในเกณฑ์ปกติ การป้องกันการล้ม การได้รับแคลเซียมและวิตามินดีให้พอ และการออกกำลังกาย ยังคงสำคัญเสมอ
แหล่งอ้างอิง
โรคและภาวะที่เกี่ยวข้อง
เขียนโดย รศ. นพ. สรวุฒิ ธรรมยงค์กิจ