เอกซเรย์กระดูกและข้อ

เอกซเรย์คืออะไร

เอกซเรย์ (X-ray) คือการฉายรังสีปริมาณต่ำผ่านร่างกายไปยังตัวรับภาพ เนื้อเยื่อแต่ละชนิดยอมให้รังสีผ่านได้ไม่เท่ากัน กระดูกซึ่งมีแคลเซียมมากจะกั้นรังสีไว้และปรากฏเป็นสีขาว ส่วนกล้ามเนื้อและไขมันยอมให้ผ่านได้มากกว่าจึงออกมาเป็นสีเทาถึงดำ

การถ่ายภาพใช้เวลาเพียงไม่กี่วินาที ไม่เจ็บ และส่วนใหญ่ทำเสร็จภายในไม่กี่นาที เจ้าหน้าที่มักขอให้คุณอยู่นิ่งในท่าที่กำหนด และอาจถ่ายมากกว่าหนึ่งมุม เพราะโครงสร้างสามมิติที่ถูกบีบให้เหลือภาพแบนภาพเดียวอาจซ่อนปัญหาไว้ได้

เอกซเรย์ตอบอะไรได้

• กระดูกหักหรือร้าว โดยเฉพาะรอยหักที่เคลื่อนออกจากตำแหน่งเดิม
• ข้อเคลื่อนหลุด ว่าหัวกระดูกยังอยู่ในเบ้าหรือไม่
• ช่องข้อที่แคบลง ซึ่งเป็นสัญญาณทางอ้อมว่า กระดูกอ่อนผิวข้อ (articular cartilage) บางลง
• กระดูกงอก ที่ขอบข้อ ซึ่งพบได้ในข้อเสื่อม
• แนวการเรียงตัวของกระดูก เช่น ขาโก่งหรือกระดูกสันหลังคด
• ก้อนหรือรอยผิดปกติในเนื้อกระดูก ที่ควรตรวจเพิ่มเติม

เอกซเรย์ตอบอะไรไม่ได้

นี่คือส่วนที่ทำให้ผู้ป่วยจำนวนมากสับสน เอกซเรย์ ไม่เห็น สิ่งเหล่านี้อย่างชัดเจน

• เอ็นยึดข้อและเอ็นกล้ามเนื้อ เช่น เอ็นไขว้หน้าเข่า หรือเอ็นหมุนไหล่
• หมอนรองข้อเข่า
• กระดูกอ่อนผิวข้อโดยตรง (เห็นได้เพียงทางอ้อมจากช่องข้อที่แคบลง)
• เส้นประสาทและหมอนรองกระดูกสันหลัง
• การอักเสบหรือน้ำในข้อในระยะแรก

ดังนั้นการที่ผลเอกซเรย์ออกมา “ปกติ” จึงไม่ได้แปลว่าไม่มีอะไรผิดปกติเลย แต่แปลเพียงว่าไม่พบความผิดปกติในสิ่งที่เอกซเรย์มองเห็นได้

ทำไมบางครั้งแพทย์จึงไม่สั่งเอกซเรย์

การทบทวนแนวทางเวชปฏิบัติคุณภาพสูงสำหรับอาการปวดกล้ามเนื้อและกระดูก สรุปข้อแนะนำที่ตรงกัน 11 ข้อ หนึ่งในนั้นคือ ให้ใช้ภาพถ่ายทางการแพทย์อย่างมีเป้าหมาย ไม่ใช่ถ่ายทุกราย

เหตุผลไม่ใช่เรื่องประหยัดอย่างเดียว แต่เพราะการเจอสิ่งผิดปกติเล็ก ๆ ที่ไม่ได้เป็นต้นเหตุของอาการ อาจนำไปสู่การตรวจเพิ่ม ความกังวล และการรักษาที่ไม่จำเป็น ในหลายภาวะ การซักประวัติและตรวจร่างกายให้ข้อมูลได้มากกว่าที่หลายคนคิด

แพทย์มักจะสั่งเอกซเรย์เมื่อ สงสัยกระดูกหักหรือข้อเคลื่อน มีอาการหลังอุบัติเหตุที่รุนแรง อาการไม่ดีขึ้นตามที่ควรจะเป็น หรือกำลังวางแผนการรักษาที่ต้องรู้สภาพกระดูกก่อน

เตรียมตัวอย่างไร

• แต่งกายสบาย ๆ หลีกเลี่ยงเสื้อผ้าที่มีกระดุมโลหะ ซิป หรือตะขอบริเวณที่จะถ่าย
• ถอดเครื่องประดับบริเวณนั้นออก
• แจ้งเจ้าหน้าที่ทุกครั้งหากคุณกำลังตั้งครรภ์หรือสงสัยว่าอาจตั้งครรภ์
• หากเคยถ่ายเอกซเรย์ที่อื่นมาก่อน ให้นำฟิล์มหรือแผ่นซีดีเก่ามาด้วย การเปรียบเทียบกับภาพเดิมมีค่ามาก

อ่านใบรายงานผลอย่างไร

ใบรายงานผลเขียนโดยรังสีแพทย์เพื่อสื่อสารกับแพทย์ผู้ส่งตรวจ ไม่ได้เขียนเพื่อให้ผู้ป่วยอ่านเอง คำที่พบบ่อย ได้แก่

คำเหล่านี้บรรยายสิ่งที่เห็นในภาพ ไม่ได้บอกว่าคุณเจ็บแค่ไหน หรือควรรักษาอย่างไร ให้ถือว่าใบรายงานคือข้อมูลชิ้นหนึ่ง แล้วคุยกับแพทย์ว่าผลนั้นหมายความอย่างไรกับกรณีของคุณ

คำถามที่ควรถามแพทย์

• ผลเอกซเรย์ครั้งนี้เปลี่ยนแนวทางการรักษาของฉันหรือไม่ อย่างไร
• สิ่งที่เห็นในฟิล์ม อธิบายอาการที่ฉันเป็นอยู่ได้ทั้งหมดหรือไม่
• จำเป็นต้องตรวจอย่างอื่นเพิ่มหรือไม่ และเพราะอะไร
• ควรถ่ายซ้ำเมื่อไหร่ หรือไม่ต้องถ่ายซ้ำอีก
• ฉันขอสำเนาฟิล์มหรือไฟล์ภาพไว้ได้หรือไม่