ปวดเข่า

โรคนี้คืออะไร

ข้อเข่าเป็นข้อที่รับน้ำหนักมากที่สุดข้อหนึ่งในร่างกาย ประกอบด้วยปลายกระดูกต้นขา ปลายกระดูกหน้าแข้ง และกระดูกสะบ้า โดยมี กระดูกอ่อนผิวข้อ (articular cartilage) หุ้มปลายกระดูกไว้ มีหมอนรองข้อเข่าสองแผ่นช่วยกระจายแรง และมีเอ็นหลายเส้นยึดไว้ให้มั่นคง

หน้านี้เป็นหน้ารวม อาการปวดเข่ามีสาเหตุได้หลายอย่าง และแต่ละอย่างมีบทความของตัวเอง

อาการ

ตำแหน่งที่ปวดบอกอะไรได้บ้าง

ความเร็วของการบวมก็บอกอะไรได้

• บวมเร็วภายใน 1–2 ชั่วโมงหลังบาดเจ็บ มักหมายถึงมีเลือดออกในข้อ เช่น เอ็นไขว้หน้าขาด กระดูกอ่อนแตก หรือสะบ้าเคลื่อน ควรพบแพทย์
• บวมช้าใน 1–2 วัน มักเป็นน้ำในข้อจากการระคายเคือง เช่น หมอนรองข้อเข่าฉีก หรือข้อเข่าเสื่อมกำเริบ
• บวมแดงร้อนพร้อมมีไข้ อาจเป็นการติดเชื้อในข้อหรือโรคเกาต์ ต้องได้รับการตรวจในวันนั้น

สาเหตุและปัจจัยเสี่ยง

• อายุที่มากขึ้น ทำให้กระดูกอ่อนผิวข้อและหมอนรองข้อเข่าเสื่อมลง
• น้ำหนักตัวที่มาก เพิ่มแรงกดที่เข่าทุกก้าว และเป็นปัจจัยที่เปลี่ยนแปลงได้ชัดเจนที่สุด
• เคยบาดเจ็บเข่ามาก่อน โดยเฉพาะเอ็นไขว้หน้าหรือหมอนรองข้อเข่า
• กล้ามเนื้อต้นขาและสะโพกอ่อนแรง
• งานที่ต้องนั่งยอง คุกเข่า หรือขึ้นลงบันไดมาก
• การเพิ่มปริมาณการวิ่งหรือออกกำลังกายเร็วเกินไป

เมื่อไหร่ควรไปพบแพทย์

นอกจากนี้ ควรไปพบแพทย์เมื่อปวดเข่านานเกินสองถึงสามสัปดาห์โดยไม่ดีขึ้น เข่าบวมซ้ำ ๆ เข่าทรุดหรือสะดุดบ่อย หรือปวดจนเดินได้น้อยลงกว่าเดิมชัดเจน

แพทย์วินิจฉัยอย่างไร

แพทย์จะถามว่าปวดตรงไหน ปวดตอนทำอะไร เริ่มเมื่อไหร่ บวมเร็วแค่ไหน และมีอาการล็อกหรือทรุดหรือไม่ จากนั้นตรวจร่างกาย ดูการเดิน วัดพิสัยการเคลื่อนไหว คลำหาจุดกดเจ็บ ตรวจความมั่นคงของเอ็น และตรวจสะโพกกับหลังด้วย เพราะอาการปวดเข่าบางอย่างมาจากสะโพก

เอกซเรย์ เป็นการตรวจแรกในผู้ใหญ่ที่สงสัยข้อเข่าเสื่อม และควรถ่ายในท่ายืนลงน้ำหนัก เพราะช่องข้อที่แคบลงจะเห็นได้ชัดกว่าท่านอน

MRI ใช้เมื่อสงสัยหมอนรองข้อเข่าฉีก เอ็นขาด หรือกระดูกอ่อนบาดเจ็บ ไม่จำเป็นในผู้ที่มีข้อเข่าเสื่อมชัดเจนจากเอกซเรย์อยู่แล้ว

การเจาะน้ำในข้อ ทำเมื่อสงสัยการติดเชื้อ โรคเกาต์ หรือโรคข้ออักเสบอื่น

แนวทางการรักษา

การรักษาโดยไม่ผ่าตัด

แทบทุกสาเหตุของอาการปวดเข่าเริ่มจากสามอย่างเดียวกัน

1. ควบคุมความปวดและอาการบวม ด้วยการปรับกิจกรรม ประคบเย็นในช่วงแรก และยาแก้ปวดตามที่แพทย์หรือเภสัชกรแนะนำ ควรปรึกษาก่อนใช้ยาเสมอ โดยเฉพาะถ้ามีโรคกระเพาะ โรคไต หรือกินยาละลายลิ่มเลือด
2. ฟื้นความแข็งแรงของกล้ามเนื้อต้นขาและสะโพก ซึ่งเป็นสิ่งที่ช่วยเข่าได้มากที่สุดไม่ว่าสาเหตุจะเป็นอะไร
3. ปรับน้ำหนักตัวและกิจกรรม การลดน้ำหนักแม้เพียงเล็กน้อยลดแรงที่เข่าได้มากกว่าที่คิด

การผ่าตัด

การผ่าตัดมีที่ทางชัดเจนในบางภาวะ เช่น เอ็นไขว้หน้าขาดในคนที่เข่าทรุดซ้ำ ๆ หมอนรองข้อเข่าฉีกที่ทำให้เข่าล็อก หรือข้อเข่าเสื่อมรุนแรงที่ดูแลด้วยวิธีอื่นไม่ได้ผลแล้ว แต่ไม่ใช่คำตอบของอาการปวดเข่าทุกแบบ สิ่งที่ควรถามคือการผ่าตัดจะแก้ปัญหาอะไร และถ้าไม่ผ่าตัดจะเป็นอย่างไร

การฟื้นตัวและการฟื้นฟู

สามท่านี้ปลอดภัยกับอาการปวดเข่าส่วนใหญ่ ทำวันเว้นวันหรือทุกวันตามที่ไหว หยุดถ้าปวดแปลบ หรือถ้าเช้าวันถัดไปเข่าบวมมากขึ้น

เกร็งกล้ามเนื้อต้นขาในท่านอน

2 รอบ · 10 ครั้ง · ค้างไว้ 5 วินาที

นอนหงายเหยียดขาตรง กดหลังเข่าลงกับพื้นพร้อมเกร็งกล้ามเนื้อหน้าขาให้สะบ้าขยับขึ้นเล็กน้อย ค้างไว้ แล้วผ่อน

ข้อสังเกต ท่านี้ทำได้แม้เข่ายังบวม เป็นท่าแรกที่ควรเริ่ม

ยกขาตรงในท่านอน

2 รอบ · 10 ครั้ง

นอนหงาย งอเข่าอีกข้างตั้งขึ้น เหยียดเข่าข้างที่ปวดให้ตรง เกร็งหน้าขาแล้วยกขาขึ้นสูงประมาณหนึ่งฝ่ามือ ค้างไว้ 3 วินาที แล้วลดลงช้า ๆ

ข้อสังเกต เข่าต้องตรงตลอด ถ้าเข่างอแสดงว่าหน้าขายังเกร็งไม่พอ

ลุก-นั่งเก้าอี้

2 รอบ · 10 ครั้ง

นั่งตรงขอบเก้าอี้ เท้าห่างเท่าช่วงสะโพก ลุกขึ้นยืนช้า ๆ แล้วนั่งลงโดยไม่ทิ้งตัว ใช้มือช่วยดันที่วางแขนได้ถ้ายังไม่ไหว

ข้อสังเกต เข่าต้องอยู่ในแนวเดียวกับปลายเท้า ไม่บิดเข้าด้านใน

การป้องกันและการดูแลตนเอง

• รักษาน้ำหนักตัวให้เหมาะสม เป็นสิ่งที่ช่วยเข่าได้มากที่สุดในระยะยาว
• ฝึกกล้ามเนื้อต้นขาและสะโพกอย่างสม่ำเสมอ สัปดาห์ละ 2–3 ครั้ง
• เพิ่มปริมาณการออกกำลังกายทีละน้อย ไม่เกินสัปดาห์ละประมาณหนึ่งในสิบ
• เลือกรองเท้าที่รองรับแรงกระแทกได้ดีและพอดีเท้า
• ลดการนั่งยองและคุกเข่านาน ๆ ถ้าเลี่ยงไม่ได้ ให้หาที่รองและเปลี่ยนท่าบ่อย ๆ
• อุ่นเครื่องก่อนออกกำลังกาย และฝึกลงพื้นให้นุ่มในกีฬาที่ต้องกระโดด

คำถามที่ควรถามแพทย์

• อาการปวดเข่าของฉันน่าจะมาจากสาเหตุใด
• ต้องเอกซเรย์หรือทำ MRI หรือไม่ และผลจะเปลี่ยนการรักษาอย่างไร
• ฉันควรออกกำลังกายแบบไหน และควรเลี่ยงกิจกรรมใดบ้าง
• ยาที่แนะนำปลอดภัยกับโรคประจำตัวของฉันหรือไม่
• อาการควรดีขึ้นภายในกี่สัปดาห์ และควรกลับมาพบแพทย์เมื่อไหร่