เจ็บมากไหม

ส่วนการวัดการนำไฟฟ้าจะรู้สึกเหมือนถูกไฟช็อตเบา ๆ เป็นจังหวะสั้น ๆ ส่วนการตรวจกล้ามเนื้อด้วยเข็มจะรู้สึกเจ็บคล้ายถูกเข็มแทงและตึงขณะขยับ ผู้ป่วยส่วนใหญ่ทนได้ และความรู้สึกจะหายไปเมื่อการตรวจจบ

ผลปกติ แปลว่าไม่มีปัญหาใช่ไหม

ไม่ใช่เสมอไป ในระยะแรกของการกดทับเส้นประสาท ผลอาจยังปกติได้ทั้งที่มีอาการจริง แพทย์จึงใช้ผลนี้ประกอบกับอาการและการตรวจร่างกาย ไม่ได้ใช้ตัดสินเพียงลำพัง

ต้องเตรียมตัวอย่างไร

ล้างผิวบริเวณที่จะตรวจให้สะอาด ไม่ทาโลชั่นหรือครีมในวันตรวจ ใส่เสื้อผ้าหลวม ๆ และแจ้งเจ้าหน้าที่หากคุณกินยาละลายลิ่มเลือด มีเครื่องกระตุ้นหัวใจ หรือมีภาวะเลือดออกง่าย

การตรวจการนำไฟฟ้าของเส้นประสาทและกล้ามเนื้อ

การตรวจนี้วัดว่าสัญญาณไฟฟ้าเดินทางในเส้นประสาทได้เร็วและแรงเพียงใด ช่วยบอกตำแหน่งและความรุนแรงของการกดทับเส้นประสาท แต่ผลปกติก็ยังไม่ตัดปัญหาออกทั้งหมด

สรุปสั้น ๆ

การตรวจมีสองส่วน คือวัดการนำไฟฟ้าของเส้นประสาท และตรวจกล้ามเนื้อด้วยเข็ม
ช่วยบอกว่าเส้นประสาทถูกรบกวนที่ตำแหน่งใด และมากน้อยเพียงใด
ใช้บ่อยในภาวะมือชา ปวดร้าวลงแขนหรือขา และกล้ามเนื้ออ่อนแรง
ผลที่ปกติไม่ได้ตัดปัญหาออกทั้งหมด โดยเฉพาะในระยะแรก
แพทย์อ่านผลร่วมกับอาการและการตรวจร่างกายเสมอ

การตรวจนี้ทำอะไร

เส้นประสาททำงานด้วยสัญญาณไฟฟ้า เมื่อถูกกดทับหรือเสียหาย สัญญาณจะเดินทางช้าลงหรืออ่อนลง การตรวจนี้วัดสิ่งนั้นโดยตรง

การวัดการนำไฟฟ้าของเส้นประสาท (nerve conduction study, NCS) เจ้าหน้าที่จะติดขั้วไฟฟ้าเล็ก ๆ บนผิวหนัง แล้วปล่อยกระแสไฟฟ้าอ่อน ๆ กระตุ้นเส้นประสาทที่จุดหนึ่ง และวัดว่าสัญญาณไปถึงอีกจุดหนึ่งเร็วแค่ไหนและแรงเท่าใด คุณจะรู้สึกเหมือนถูกไฟช็อตเบา ๆ เป็นจังหวะสั้น ๆ

การตรวจคลื่นไฟฟ้ากล้ามเนื้อ (electromyography, EMG) แพทย์จะแทงเข็มขนาดเล็กมากเข้าไปในกล้ามเนื้อ เพื่อฟังสัญญาณไฟฟ้าขณะกล้ามเนื้อพักและขณะเกร็ง ส่วนนี้บอกได้ว่ากล้ามเนื้อยังได้รับคำสั่งจากเส้นประสาทตามปกติหรือไม่

ไม่ใช่ทุกคนที่ต้องตรวจทั้งสองส่วน แพทย์จะเลือกตามคำถามที่ต้องการคำตอบ

ภาพวาดแขนท่อนล่างวางอยู่บนหมอน แสดงแนวเส้นประสาทสีเหลืองทอดจากข้อศอกลงไปถึงมือ มีแผ่นขั้วไฟฟ้าติดอยู่สองจุดและลูกศรแสดงทิศทางของสัญญาณ พร้อมจอภาพแสดงคลื่นที่บันทึกได้ — การตรวจวัดว่าสัญญาณเดินทางตามเส้นประสาทระหว่างสองจุดได้เร็วแค่ไหนภาพ: รศ. นพ. สรวุฒิ ธรรมยงค์กิจ

ใช้ในภาวะใด

กลุ่มอาการเส้นประสาทข้อมือถูกกดทับ ซึ่งเป็นข้อบ่งชี้ที่พบบ่อยที่สุด
อาการชาหรืออ่อนแรงที่ยังไม่ชัดว่ามาจากคอ จากแขน หรือจากเส้นประสาทส่วนปลาย
ปวดร้าวลงขาที่สงสัยว่ามีการกดทับรากประสาท
ภาวะเส้นประสาทเสื่อมจากสาเหตุอื่น เช่น เบาหวาน
ก่อนผ่าตัดในบางกรณี เพื่อยืนยันตำแหน่งและความรุนแรง

เจ้าหน้าที่ติดแผ่นขั้วไฟฟ้าลงบนหลังมือและข้อมือของชายที่นั่งอยู่ที่โต๊ะ โดยมีจอแสดงคลื่นสัญญาณอยู่ข้าง ๆ — แผ่นขั้วไฟฟ้าติดอยู่บนผิวหนัง ไม่ได้แทงเข้าไปในตัวภาพ: รศ. นพ. สรวุฒิ ธรรมยงค์กิจ

สิ่งที่ผลบอกได้ และบอกไม่ได้

แนวทางเวชปฏิบัติเรื่องการดูแลกลุ่มอาการเส้นประสาทข้อมือถูกกดทับ ให้ข้อแนะนำเกี่ยวกับบทบาทของการตรวจทางไฟฟ้าวินิจฉัย โดยวางไว้เป็นเครื่องมือประกอบการวินิจฉัยและการวางแผน ไม่ใช่การตรวจที่ต้องทำในผู้ป่วยทุกราย

ผลปกติไม่เท่ากับไม่มีปัญหา

ในระยะแรกของการกดทับ เส้นประสาทอาจยังนำสัญญาณได้ใกล้เคียงปกติ ทั้งที่คุณมีอาการชาจริง ๆ ทุกคืน ผลที่ออกมา “ปกติ” จึงไม่ได้แปลว่าอาการของคุณไม่มีอยู่จริง หรือว่าคุณไม่ต้องได้รับการดูแล

ในทางกลับกัน ผลที่ผิดปกติเล็กน้อยในคนที่ไม่มีอาการก็พบได้ แพทย์จึงต้องนำผลมาต่อกับเรื่องราวอาการของคุณ ไม่ใช่อ่านตัวเลขลอย ๆ

แพทย์ใช้หัวกระตุ้นวางบนมือของหญิงคนหนึ่งที่วางแขนอยู่บนหมอน โดยมีจอภาพด้านหลังแสดงคลื่นสัญญาณและค่าที่วัดได้ — ค่าที่วัดได้บอกว่าเส้นประสาทมีปัญหาตรงช่วงไหน และมากแค่ไหนภาพ: รศ. นพ. สรวุฒิ ธรรมยงค์กิจ

เตรียมตัวอย่างไร

ล้างแขนหรือขาบริเวณที่จะตรวจให้สะอาด ไม่ทาโลชั่น ครีม หรือน้ำมันในวันตรวจ เพราะรบกวนการติดขั้วไฟฟ้า
ใส่เสื้อผ้าหลวมที่เปิดแขนขาได้สะดวก
แจ้งเจ้าหน้าที่หากคุณ กินยาละลายลิ่มเลือด มีภาวะเลือดออกง่าย มีเครื่องกระตุ้นหัวใจหรืออุปกรณ์ไฟฟ้าฝังในร่างกาย หรือมีอาการบวมมากบริเวณที่จะตรวจ
มือหรือเท้าที่เย็นจัดทำให้ค่าที่วัดได้เปลี่ยนไป เจ้าหน้าที่อาจอุ่นบริเวณนั้นก่อนตรวจ

หลังตรวจ

คุณกลับบ้านได้ทันทีและใช้ชีวิตได้ตามปกติ บริเวณที่แทงเข็มอาจระบมเล็กน้อยหนึ่งถึงสองวัน และอาจมีรอยช้ำจุดเล็ก ๆ ได้ หากมีอาการบวมแดงมากขึ้น เจ็บมากขึ้น หรือมีไข้ ให้กลับไปพบแพทย์