กลุ่มอาการเส้นประสาทข้อมือถูกกดทับ

โรคนี้คืออะไร

ที่ฝั่งฝ่ามือของข้อมือ มีช่องแคบ ๆ ที่เกิดจากกระดูกข้อมือด้านล่างและแผ่นเอ็นเหนียวคลุมด้านบน เรียกว่า อุโมงค์ข้อมือ (carpal tunnel) ในช่องนี้มีเอ็นงอนิ้วเก้าเส้นและเส้นประสาทหนึ่งเส้นลอดผ่านไปด้วยกัน

เส้นประสาทเส้นนั้นคือ เส้นประสาทมีเดียน (median nerve) ซึ่งรับความรู้สึกจากนิ้วหัวแม่มือ นิ้วชี้ นิ้วกลาง และครึ่งหนึ่งของนิ้วนาง และสั่งงานกล้ามเนื้อโคนนิ้วหัวแม่มือ

เมื่อความดันในอุโมงค์สูงขึ้น ไม่ว่าจากเยื่อหุ้มเอ็นที่บวม จากการที่ข้อมืออยู่ในท่างอหรือกระดกนาน ๆ หรือจากภาวะอื่นในร่างกาย เส้นประสาทจะถูกกด และเริ่มส่งสัญญาณผิดปกติ

อุโมงค์นี้ไม่ยืดหยุ่น เพราะพื้นเป็นกระดูกและเพดานเป็นแผ่นเอ็นเหนียว เมื่อมีอะไรบวมขึ้นภายใน จึงไม่มีที่ให้ขยาย และเส้นประสาทเป็นสิ่งที่นิ่มที่สุดในนั้น

อาการ

• ชาหรือรู้สึกซ่าที่นิ้วหัวแม่มือ นิ้วชี้ นิ้วกลาง และครึ่งหนึ่งของนิ้วนาง โดยทั่วไป นิ้วก้อยไม่ชา ซึ่งเป็นจุดสังเกตที่มีประโยชน์
• ชาตอนกลางคืนจนตื่น เป็นอาการที่พบบ่อยที่สุด
• สะบัดมือแล้วดีขึ้น เป็นเบาะแสที่ชัดเจนมาก
• ชาเวลาขับรถ ถือโทรศัพท์ หรือถือหนังสืออ่านนาน ๆ
• ในระยะที่เป็นมากขึ้น ชาตลอดเวลา และ หยิบจับของหลุดมือ เช่น ทำแก้วหล่น หรือติดกระดุมลำบาก
• ในระยะท้าย กล้ามเนื้อโคนนิ้วหัวแม่มือลีบลง จนเห็นเป็นแอ่ง

สาเหตุและปัจจัยเสี่ยง

ในหลายรายไม่พบเหตุจำเพาะ ปัจจัยที่เกี่ยวข้องได้แก่

• เพศหญิงและช่วงอายุ 40–60 ปี
• การตั้งครรภ์ ซึ่งมักดีขึ้นเองหลังคลอด
• เบาหวาน และ ไทรอยด์ทำงานน้อย
• โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์
• น้ำหนักตัวที่มาก
• งานที่ต้องใช้ข้อมือซ้ำ ๆ ในท่างอหรือกระดก และงานที่ใช้เครื่องมือสั่นสะเทือน
• การเคยกระดูกข้อมือหัก ซึ่งทำให้รูปร่างของอุโมงค์เปลี่ยนไป

เมื่อไหร่ควรไปพบแพทย์

นอกจากนี้ ควรไปพบแพทย์เมื่ออาการชารบกวนการนอนติดต่อกันหลายคืน อาการเป็นมากขึ้นเรื่อย ๆ หรือเริ่มทำของหลุดมือ

แพทย์วินิจฉัยอย่างไร

การซักประวัติและตรวจร่างกาย ลักษณะของอาการเป็นสิ่งที่บอกได้มากที่สุด แพทย์จะถามว่านิ้วไหนชา ชาตอนไหน และสะบัดมือแล้วดีขึ้นหรือไม่ จากนั้นตรวจความรู้สึกที่ปลายนิ้ว ตรวจกำลังของกล้ามเนื้อโคนนิ้วหัวแม่มือ ดูว่ากล้ามเนื้อลีบหรือไม่ และลองท่าที่เพิ่มความดันในอุโมงค์ดูว่ากระตุ้นอาการหรือไม่

การตรวจการนำกระแสประสาท ช่วยยืนยันการวินิจฉัย บอกความรุนแรง และแยกจากปัญหาที่คอหรือเส้นประสาทอื่น มักทำเมื่อการวินิจฉัยไม่ชัดเจน หรือเมื่อกำลังพิจารณาผ่าตัด

อัลตราซาวด์ ใช้ดูขนาดของเส้นประสาทและสิ่งที่กดทับในบางราย

การตรวจเลือด อาจทำเพื่อหาโรคที่เกี่ยวข้อง เช่น เบาหวานหรือไทรอยด์

แนวทางการรักษา

การรักษาโดยไม่ผ่าตัด

เหมาะกับรายที่อาการยังไม่รุนแรงและกล้ามเนื้อยังไม่ลีบ

อุปกรณ์พยุงข้อมือ เป็นการรักษาแรกที่แนะนำ ใส่ตอนกลางคืนโดยให้ข้อมืออยู่ในแนวตรง ซึ่งเป็นตำแหน่งที่ความดันในอุโมงค์ต่ำที่สุด ควรใส่ต่อเนื่องอย่างน้อยหลายสัปดาห์ก่อนตัดสินผล

ปรับการใช้งาน ลดงานที่ต้องงอหรือกระดกข้อมือค้างนาน ๆ พักเปลี่ยนท่าเป็นระยะ และจัดโต๊ะทำงานให้ข้อมืออยู่ในแนวตรง

ท่าเลื่อนเส้นประสาทและเอ็น ช่วยให้เส้นประสาทเลื่อนตัวได้ดีขึ้นในอุโมงค์

รักษาโรคที่เกี่ยวข้อง เช่น ควบคุมเบาหวานและภาวะไทรอยด์

การฉีดยาสเตียรอยด์เข้าอุโมงค์ข้อมือ ช่วยลดอาการได้ในหลายราย มักได้ผลในระยะกลาง เป็นการตัดสินใจของแพทย์ และไม่ควรฉีดซ้ำบ่อย

การผ่าตัด

แพทย์จะพิจารณาเมื่อ

• อาการไม่ดีขึ้นหลังดูแลด้วยวิธีอื่นมาแล้วหลายเดือน
• ผลการตรวจการนำกระแสประสาทบ่งว่าเส้นประสาทถูกกดมาก
• กล้ามเนื้อโคนนิ้วหัวแม่มือเริ่มลีบ หรือความรู้สึกลดลงชัดเจน ซึ่งไม่ควรรอ

การผ่าตัดคือการตัดแผ่นเอ็นที่เป็นเพดานของอุโมงค์ เพื่อให้เส้นประสาทมีที่มากขึ้น อาการชาตอนกลางคืนมักดีขึ้นเร็ว ส่วนความแข็งแรงและความรู้สึกอาจใช้เวลาหลายเดือน และในรายที่เป็นมานานอาจไม่กลับมาเต็มที่

การฟื้นตัวและการฟื้นฟู

ทำวันละ 2–3 รอบ ในช่วงที่ไม่ปวด หยุดถ้าอาการชาแย่ลงระหว่างทำ

เลื่อนเส้นประสาทที่ข้อมือ

3 รอบ · 5 ครั้ง · ค้างท่าละ 5 วินาที

เริ่มจากกำมือโดยหัวแม่มืออยู่นอกกำปั้น แล้วเปลี่ยนท่าไปทีละขั้น คือแบมือเหยียดนิ้วตรง จากนั้นกระดกข้อมือขึ้น จากนั้นกางหัวแม่มือออก แล้วค่อย ๆ กลับมาที่ท่าเริ่มต้น

ข้อสังเกต ท่านี้ให้รู้สึกตึงเบา ๆ เท่านั้น ห้ามทำจนชามากขึ้น

เลื่อนเอ็นงอนิ้ว

3 รอบ · 5 ครั้ง

เริ่มจากเหยียดนิ้วตรงทั้งห้า จากนั้นงอปลายนิ้วลงเป็นตะขอโดยข้อโคนนิ้วยังตรง จากนั้นกำมือเต็ม แล้วกลับมาเหยียดตรง

ยืดข้อมือ

ข้างละ 3 ครั้ง · ค้างไว้ 20 วินาที

เหยียดแขนข้างที่มีอาการไปข้างหน้า หงายฝ่ามือขึ้น ใช้มืออีกข้างดึงปลายนิ้วลงเบา ๆ จนรู้สึกตึงที่ท้องแขน แล้วสลับเป็นคว่ำฝ่ามือและกดหลังมือลง

การป้องกันและการดูแลตนเอง

• จัดโต๊ะทำงานให้ข้อมืออยู่ในแนวตรง ขณะพิมพ์หรือใช้เมาส์ และหาที่รองข้อมือ
• พักและเปลี่ยนท่าทุก 30–60 นาที ถ้าต้องใช้มือซ้ำ ๆ
• ถือโทรศัพท์โดยไม่งอข้อมือค้าง และวางไว้บนโต๊ะแทนการถือนาน ๆ
• ใส่อุปกรณ์พยุงข้อมือตอนกลางคืน ถ้าแพทย์แนะนำ และใส่ให้ต่อเนื่อง
• ควบคุมเบาหวาน ไทรอยด์ และน้ำหนักตัว
• ใช้ถุงมือกันสั่นสะเทือน ถ้างานของคุณต้องใช้เครื่องมือที่สั่น

คำถามที่ควรถามแพทย์

• อาการชาของฉันมาจากข้อมือหรือมาจากคอ
• ควรตรวจการนำกระแสประสาทหรือไม่ และผลจะเปลี่ยนการรักษาอย่างไร
• กล้ามเนื้อโคนนิ้วหัวแม่มือของฉันลีบไปแล้วหรือยัง
• ควรใส่อุปกรณ์พยุงข้อมือแบบไหน ใส่เมื่อไหร่ และนานแค่ไหน
• ควรลองรักษาแบบไม่ผ่าตัดนานเท่าไรก่อนพิจารณาผ่าตัด