ตรวจ MRI เจ็บไหม

ไม่เจ็บ แต่ต้องนอนนิ่งในอุโมงค์แคบนาน 20–60 นาที และเครื่องมีเสียงดังมาก เจ้าหน้าที่จะให้ที่อุดหูหรือหูฟัง หากคุณกลัวที่แคบ ให้บอกล่วงหน้า จะได้เตรียมวิธีช่วยไว้

MRI มีรังสีไหม

ไม่มี MRI ใช้สนามแม่เหล็กและคลื่นวิทยุ ไม่ใช่รังสีเอกซ์ ข้อควรระวังของ MRI จึงเป็นเรื่องโลหะและอุปกรณ์ฝังในร่างกาย ไม่ใช่เรื่องปริมาณรังสี

ผล MRI บอกว่ามีรอยฉีก ต้องผ่าตัดไหม

ไม่จำเป็นเสมอไป รอยที่เห็นในภาพหลายอย่างพบได้ในคนที่ไม่มีอาการเลย การตัดสินใจรักษาจึงดูจากอาการ การตรวจร่างกาย และการตอบสนองต่อการรักษาแบบไม่ผ่าตัดร่วมกัน ไม่ใช่จากภาพอย่างเดียว

ทำไมต้องฉีดสารทึบรังสีบางราย

บางกรณีแพทย์ต้องการเห็นการอักเสบ เนื้องอก หรือรายละเอียดในข้อชัดขึ้น จึงใช้สารทึบสัญญาณ (contrast) ร่วมด้วย แพทย์จะอธิบายเหตุผลและถามประวัติแพ้และโรคไตก่อนเสมอ

เอ็มอาร์ไอ (MRI) คืออะไร

MRI เห็นเอ็น กระดูกอ่อน และเนื้อเยื่ออ่อนได้ละเอียดกว่าเอกซเรย์มาก แต่ความละเอียดนั้นเองทำให้เจอสิ่งผิดปกติที่ไม่ได้เป็นต้นเหตุของอาการ หน้านี้อธิบายทั้งสองด้าน

สรุปสั้น ๆ

MRI ใช้สนามแม่เหล็กและคลื่นวิทยุ ไม่ใช้รังสีเอกซ์
เห็นเอ็น หมอนรองข้อ กระดูกอ่อน เส้นประสาท และการบวมในกระดูกได้ ซึ่งเอกซเรย์เห็นไม่ได้
ความละเอียดที่สูงมีราคาที่ต้องจ่าย คือเจอ “สิ่งผิดปกติ” ในคนที่ไม่มีอาการได้บ่อยมาก
ต้องนอนนิ่งในอุโมงค์ที่มีเสียงดัง 20–60 นาที
ต้องแจ้งเจ้าหน้าที่ทุกครั้งหากมีโลหะหรืออุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ฝังในร่างกาย

MRI ทำงานอย่างไร

MRI ย่อมาจาก magnetic resonance imaging หรือการสร้างภาพด้วยคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า เครื่องจะสร้างสนามแม่เหล็กที่แรงมาก แล้วส่งคลื่นวิทยุเข้าไป โมเลกุลน้ำในเนื้อเยื่อแต่ละชนิดตอบสนองต่างกัน คอมพิวเตอร์นำสัญญาณที่ได้มาประกอบเป็นภาพตัดขวางทีละชั้น

เพราะเนื้อเยื่ออ่อนมีปริมาณน้ำต่างกัน MRI จึงแยกเอ็น กล้ามเนื้อ หมอนรองข้อ และกระดูกอ่อนออกจากกันได้ ซึ่งเป็นสิ่งที่เอกซเรย์ทำไม่ได้

ชายคนหนึ่งนอนอยู่บนเตียงเลื่อนของเครื่อง MRI สวมหูฟังและถือปุ่มกดเรียกไว้ในมือ โดยมีเจ้าหน้าที่ยืนอยู่ข้าง ๆ — หูฟังกับปุ่มกดเรียก คือสองอย่างที่ได้รับก่อนเข้าเครื่องเสมอภาพ: รศ. นพ. สรวุฒิ ธรรมยงค์กิจ

MRI เห็นอะไรที่เอกซเรย์ไม่เห็น

เอ็นยึดข้อ เช่น เอ็นไขว้หน้าเข่า และเอ็นกล้ามเนื้อ เช่น เอ็นหมุนไหล่
หมอนรองข้อเข่า และหมอนรองกระดูกสันหลัง
กระดูกอ่อนผิวข้อโดยตรง
(bone marrow oedema) ซึ่งบางครั้งเป็นเบาะแสสำคัญ
การอักเสบ ก้อน และการติดเชื้อในระยะที่เอกซเรย์ยังไม่เห็น

จอภาพสองจอเรียงกัน จอซ้ายแสดงภาพเอกซเรย์เข่าที่เห็นเฉพาะกระดูก จอขวาแสดงภาพ MRI ของเข่าเดียวกันที่เห็นกระดูกอ่อน เอ็น และเนื้อเยื่อรอบข้อ — เข่าเดียวกันสองภาพ เอกซเรย์เห็นแต่กระดูก ส่วน MRI เห็นเนื้อเยื่อรอบข้อด้วยภาพ: รศ. นพ. สรวุฒิ ธรรมยงค์กิจ

ข้อจำกัดที่สำคัญที่สุด — เจอมากเกินไป

นี่คือสิ่งที่ควรรู้ก่อนไปตรวจ

ความผิดปกติใน MRI พบได้บ่อยในคนที่ไม่มีอาการ

งานวิจัยหนึ่งถ่าย MRI ความละเอียดสูง 3.0 เทสลา ในเข่า 230 ข้าง ของผู้ใหญ่ 115 คนที่ ไม่มีอาการปวดเข่าและไม่เคยบาดเจ็บ ผลคือพบความผิดปกติอย่างน้อยหนึ่งอย่างใน 97% ของเข่าทั้งหมด และพบรอยฉีกของหมอนรองข้อเข่าถึง 30%

พูดอีกอย่างคือ ถ้านำคนเดินถนนที่เข่าสบายดีมาถ่าย MRI แทบทุกคนจะมี “อะไรบางอย่าง” ในผล และเกือบหนึ่งในสามจะมีรอยฉีกของหมอนรองข้อ

สิ่งนี้ไม่ได้แปลว่า MRI ไร้ประโยชน์ แต่แปลว่า สิ่งที่เห็นในภาพต้องอ่านคู่กับอาการของคุณเสมอ รอยที่เจอในภาพอาจเป็นต้นเหตุของอาการ หรืออาจเป็นเพียงร่องรอยของการใช้งานที่อยู่มานานแล้วโดยไม่เคยก่อปัญหา

การทบทวนแนวทางเวชปฏิบัติคุณภาพสูงจึงแนะนำตรงกันว่าให้ ใช้ภาพถ่ายทางการแพทย์อย่างมีเป้าหมาย คือถ่ายเมื่อผลจะเปลี่ยนการตัดสินใจ ไม่ใช่ถ่ายเพื่อความสบายใจ

ก่อนเข้าเครื่อง ต้องแจ้งอะไรบ้าง

สิ่งที่ต้องแจ้งเจ้าหน้าที่ก่อนตรวจทุกครั้ง

มีเครื่องกระตุ้นหัวใจ เครื่องกระตุ้นประสาท หรืออุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ฝังในร่างกาย
เคยมีเศษโลหะกระเด็นเข้าตาจากการเจียรหรือเชื่อมโลหะ
มีคลิปหนีบหลอดเลือดในสมอง หรือประสาทหูเทียม

ข้อเหล่านี้ไม่ใช่ภาวะฉุกเฉิน แต่เป็นสิ่งที่เจ้าหน้าที่ต้องทราบล่วงหน้า เพราะสนามแม่เหล็กของเครื่องเปิดอยู่ตลอดเวลา

นอกจากรายการข้างต้น ควรแจ้งด้วยหากคุณมีข้อเข่าเทียมหรือข้อสะโพกเทียม แผ่นโลหะหรือสกรูดามกระดูก รอยสักขนาดใหญ่หรือรอยสักที่เพิ่งทำ แผ่นแปะยา หรือกำลังตั้งครรภ์ อุปกรณ์โลหะสมัยใหม่ส่วนใหญ่เข้าเครื่อง MRI ได้ แต่ต้องให้เจ้าหน้าที่เป็นผู้ตัดสิน ไม่ใช่เดาเอง

เจ้าหน้าที่นั่งซักประวัติชายสูงวัยพร้อมแบบสอบถามก่อนตรวจ โดยมีภาพวงกลมสามภาพด้านขวาแสดงเครื่องกระตุ้นหัวใจ ประสาทหูเทียม และเศษโลหะในตา แต่ละภาพมีเครื่องหมายเตือนสีแดง — สามอย่างนี้ต้องบอกเจ้าหน้าที่ก่อนเข้าเครื่องทุกครั้งภาพ: รศ. นพ. สรวุฒิ ธรรมยงค์กิจ

ระหว่างตรวจเป็นอย่างไร

คุณจะนอนบนเตียงที่เลื่อนเข้าไปในอุโมงค์ เจ้าหน้าที่จะจัดส่วนที่ต้องตรวจให้อยู่ตรงกลางสนามแม่เหล็ก เครื่องจะมีเสียงดังเป็นจังหวะคล้ายเสียงเคาะหรือเสียงกลอง เจ้าหน้าที่จะให้ที่อุดหูหรือหูฟัง และมีปุ่มสำหรับกดเรียกหากคุณไม่ไหว

สิ่งสำคัญที่สุดคือ อยู่นิ่ง การขยับแม้เล็กน้อยทำให้ภาพเบลอจนอ่านไม่ได้และอาจต้องถ่ายซ้ำ

หากคุณกลัวที่แคบ ให้บอกล่วงหน้า ไม่ต้องรอจนถึงวันตรวจ มีวิธีช่วยได้หลายอย่าง ตั้งแต่การอธิบายขั้นตอนให้ละเอียด ไปจนถึงการใช้ยาช่วยคลายกังวลตามที่แพทย์พิจารณา