เอ็นหมุนไหล่ฉีกขาด
เอ็นกลุ่มที่ห่อหุ้มหัวไหล่และทำให้ยกแขนได้เกิดฉีกขาด ทำให้ปวดไหล่ด้านนอก ปวดตอนกลางคืน และยกแขนได้ลำบาก หลายรายดีขึ้นได้โดยไม่ต้องผ่าตัด
โรคนี้คืออะไร
รอบหัวไหล่ของคุณมีกล้ามเนื้อสี่มัดที่ปลายกลายเป็นเอ็นแผ่คลุมหัวกระดูกต้นแขนไว้ เรียกรวมกันว่า กล้ามเนื้อและเอ็นสี่มัดที่คลุมหัวไหล่ไว้ ทำให้ยกแขนและหมุนแขนได้ และตรึงหัวไหล่ให้อยู่ในเบ้า (rotator cuff) เอ็นกลุ่มนี้ทำสองอย่างพร้อมกัน คือทำให้คุณยกและหมุนแขนได้ และตรึงหัวกระดูกต้นแขนให้อยู่กลางเบ้าขณะที่กล้ามเนื้อมัดใหญ่ออกแรง
เมื่อเอ็นกลุ่มนี้ฉีกขาด ไหล่จะปวดและออกแรงได้น้อยลง รอยขาดมีได้สองแบบ
- ขาดบางส่วน (partial-thickness tear) เอ็นบางลงหรือแหว่งไปบางส่วน แต่ยังต่อกันอยู่
- ขาดเต็มความหนา (full-thickness tear) เอ็นขาดทะลุจากผิวบนถึงผิวล่าง อาจเป็นรูเล็ก ๆ หรือขาดกว้างจนดึงรั้งกลับ
ขนาดของรอยขาดกับความปวดไม่ได้ไปด้วยกันเสมอ บางคนเอ็นขาดกว้างแต่แทบไม่ปวด และบางคนขาดเพียงเล็กน้อยแต่ปวดมาก
อาการ
- ปวดไหล่ด้านนอกและต้นแขน มักปวดเวลาเอื้อมขึ้นเหนือศีรษะ หรือเอื้อมไพล่หลัง
- ปวดตอนกลางคืน โดยเฉพาะเวลานอนทับข้างนั้น เป็นอาการที่ทำให้คนมาพบแพทย์มากที่สุด
- แขนอ่อนแรง ยกของขึ้นชั้นสูง หรือหวีผม สระผม ได้ลำบากลง
- ยกแขนแล้วมีเสียงกรอบแกรบหรือรู้สึกสะดุด
- ในรายที่ขาดจากอุบัติเหตุ อาจ ยกแขนไม่ขึ้นเลยทันที หลังหกล้มหรือถูกกระชากแขน
สาเหตุและปัจจัยเสี่ยง
รอยขาดเกิดได้สองทาง
การเสื่อมที่ค่อย ๆ สะสม เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุด เอ็นบางลงตามอายุและจากการใช้งานซ้ำ ๆ จนขาดในที่สุด บางครั้งขาดโดยไม่มีเหตุการณ์ใดนำมาก่อนเลย
อุบัติเหตุครั้งเดียว เช่น หกล้มเอามือยันพื้น ถูกกระชากแขน หรือยกของหนักเกินตัวอย่างกะทันหัน
ปัจจัยที่เพิ่มโอกาส
- อายุที่มากขึ้น โดยเฉพาะหลัง 50 ปี
- งานหรือกีฬาที่ต้องยกแขนเหนือศีรษะซ้ำ ๆ เช่น ช่างทาสี ช่างไฟ นักกีฬาขว้าง นักว่ายน้ำ
- การสูบบุหรี่ ทำให้เลือดไปเลี้ยงเอ็นน้อยลง
- เบาหวานและไขมันในเลือดสูง
- รูปร่างของกระดูกไหล่บางแบบ ที่ทำให้เอ็นถูกเบียดมากกว่าปกติ
เมื่อไหร่ควรไปพบแพทย์
นอกเหนือจากนั้น ควรไปพบแพทย์เมื่อ
- ปวดไหล่นานเกินสองถึงสามสัปดาห์โดยไม่ดีขึ้น
- ปวดตอนกลางคืนจนนอนไม่หลับติดต่อกันหลายคืน
- แขนอ่อนแรงลงจนกระทบงานหรือกิจวัตรประจำวัน
แพทย์วินิจฉัยอย่างไร
การซักประวัติและตรวจร่างกาย แพทย์จะถามว่าปวดตรงไหน ปวดตอนทำอะไร และเริ่มเมื่อไหร่ แล้วตรวจกำลังของกล้ามเนื้อแต่ละมัดด้วยท่าเฉพาะ พร้อมเทียบพิสัยการเคลื่อนไหวระหว่างตอนที่คุณขยับเองกับตอนที่แพทย์ขยับให้
เอกซเรย์ ไม่เห็นเอ็นโดยตรง แต่บอกได้ว่ามีข้อไหล่เสื่อม หินปูนเกาะเอ็น หรือหัวกระดูกต้นแขนเลื่อนขึ้นสูงผิดปกติ ซึ่งเป็นสัญญาณทางอ้อมของเอ็นขาดเรื้อรัง
อัลตราซาวด์ เห็นเอ็นได้ดี ทำได้เร็ว ราคาไม่สูง และดูขณะขยับไหล่ได้ ความแม่นยำขึ้นกับประสบการณ์ของผู้ตรวจ
MRI ให้ภาพที่ละเอียดที่สุด บอกขนาดของรอยขาด ตำแหน่ง การหดรั้งของเอ็น และสภาพของกล้ามเนื้อ มักใช้เมื่อกำลังพิจารณาผ่าตัด
แนวทางการรักษา
การรักษาโดยไม่ผ่าตัด
ผู้ป่วยจำนวนมาก โดยเฉพาะรายที่รอยขาดเกิดจากการเสื่อมและอาการค่อย ๆ เป็น ดีขึ้นได้มากโดยไม่ต้องผ่าตัด เป้าหมายคือลดความปวดและให้กล้ามเนื้อรอบข้างทำงานทดแทนส่วนที่เสียไป
การออกกำลังกายและกายภาพบำบัด เป็นหลักของการรักษา เน้นสามอย่าง คือคืนพิสัยการเคลื่อนไหว ฝึกควบคุมสะบักให้ทำงานเป็นจังหวะกับแขน และค่อย ๆ เพิ่มความแข็งแรงของเอ็นส่วนที่ยังเหลือ แนวทางเวชปฏิบัติส่วนใหญ่แนะนำการออกกำลังกายเป็นการรักษาพื้นฐานของอาการปวดไหล่
ปรับการใช้งาน ลดกิจกรรมที่ต้องยกแขนเหนือศีรษะซ้ำ ๆ ในช่วงที่ยังปวด แล้วค่อยกลับไปทีละน้อย
ยาแก้ปวด แพทย์หรือเภสัชกรอาจแนะนำยาแก้ปวดกลุ่มพาราเซตามอลหรือยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ เพื่อให้คุณทำกายภาพบำบัดและนอนหลับได้ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ยาเสมอ โดยเฉพาะถ้าคุณมีโรคกระเพาะ โรคไต หรือกินยาละลายลิ่มเลือดอยู่
การฉีดยา แพทย์อาจพิจารณาฉีดยาลดการอักเสบเข้าช่องใต้กระดูกไหล่ เมื่อความปวดเป็นอุปสรรคต่อการทำกายภาพบำบัด เป็นการตัดสินใจของแพทย์และไม่ใช่การรักษาที่ทำซ้ำได้ไม่จำกัด
การผ่าตัด
แพทย์มักพิจารณาผ่าตัดเมื่อ
- เอ็นขาดจากอุบัติเหตุในคนที่ยังใช้งานไหล่มาก โดยเฉพาะเมื่อยกแขนไม่ขึ้นทันทีหลังบาดเจ็บ
- ดูแลด้วยวิธีไม่ผ่าตัดอย่างเต็มที่มาแล้วหลายเดือน แต่ยังปวดหรืออ่อนแรงจนกระทบชีวิตประจำวัน
การผ่าตัดที่ทำบ่อยที่สุดคือการส่องกล้องเย็บเอ็นกลับไปยึดกับกระดูก (arthroscopic rotator cuff repair) โดยใช้หมุดยึดฝังในกระดูก
สิ่งที่ควรถามแพทย์ก่อนตัดสินใจคือขนาดของรอยขาด สภาพของกล้ามเนื้อ โอกาสที่เอ็นจะติดดี ระยะเวลาที่ต้องใส่ผ้าคล้องแขน และเวลาที่ต้องหยุดงาน
การฟื้นตัวและการฟื้นฟู
หัวข้อนี้เขียนสำหรับผู้ที่ผ่าตัดเย็บเอ็นหมุนไหล่มาแล้ว คำแนะนำของแพทย์ผู้ผ่าตัดของคุณมาก่อนเสมอ เพราะแต่ละคนมีขนาดรอยขาดและวิธีเย็บไม่เหมือนกัน
ระยะการฟื้นตัว
| ระยะ | ช่วงเวลา | เป้าหมาย |
|---|---|---|
| การเตรียมตัวก่อนผ่าตัด | ก่อนผ่าตัด | เตรียมร่างกาย บ้าน และความพร้อมทางใจ เพื่อให้การฟื้นตัวราบรื่นที่สุด |
| ปกป้องแบบพาสซีฟ | สัปดาห์ที่ 0–6 | รักษาการเคลื่อนไหวของข้อต่อส่วนปลายและผ่อนคลายหัวไหล่แบบพาสซีฟ ระหว่างที่จุดซ่อมกำลังหาย |
| เคลื่อนไหวแบบมีผู้ช่วยและออกแรงเอง | สัปดาห์ที่ 6–12 | ฟื้นฟูช่วงการเคลื่อนไหวแบบออกแรงเอง และปรับจังหวะการเคลื่อนไหวของสะบักให้กลับสู่ปกติ |
| เสริมแรงต้านแบบค่อยเป็นค่อยไป | เดือนที่ 3–6 | เสริมความทนทานและความแข็งแรงเบา ๆ พร้อมฝึกควบคุมสะบัก |
| ฝึกความฟิตขั้นสูง | เดือนที่ 6–12 | เสริมความแข็งแรงตามการใช้งานจริง และกลับสู่กีฬาหรืองานหนัก |
ก่อนผ่าตัด
- ปฏิบัติตามรายการเตรียมตัวก่อนผ่าตัดจากทีมศัลยแพทย์ ทั้งการงดอาหาร ยาที่ต้องงด และสิ่งที่ต้องเตรียมมา
- จัดหาผู้ช่วยดูแลคุณที่บ้านในช่วงวันแรก ๆ หลังผ่าตัด
- เตรียมเสื้อผ้าแบบกระดุมหน้าและจัดพื้นที่พักฟื้น เช่น เก้าอี้เอนหรือหมอนรูปลิ่ม
- จัดวางของใช้ประจำวัน ทั้งโทรศัพท์ น้ำดื่ม รีโมท และของว่าง ให้อยู่ในระดับเอวก่อนเข้ารับการผ่าตัด
- ยาชาเฉพาะที่จะทำให้แขนชาไปหลายชั่วโมงหลังผ่าตัด ควรวางแผนรับประทานยาแก้ปวดมื้อแรกก่อนที่ยาชาจะหมดฤทธิ์
คลิปสั้น ไม่มีเสียง จะเริ่มโหลดเมื่อคุณกดเล่น
สัปดาห์ที่ 0–6 — ปกป้องจุดที่ซ่อม
- ใส่ผ้าคล้องแขนตามคำแนะนำ แม้ขณะนอนหลับ เว้นแต่จะได้รับคำแนะนำเป็นอย่างอื่น
- ประคบเย็นครั้งละ 15–20 นาที ทุก 1–2 ชั่วโมงในช่วงวันแรก ๆ จากนั้นตามความสบาย
- รับประทานยาแก้ปวดก่อนที่จะปวดมาก ไม่ใช่หลังจากปวดแล้ว
- พักโดยมีหมอนรองรับแขนเพื่อช่วยลดอาการบวม
คลิปสั้น ไม่มีเสียง จะเริ่มโหลดเมื่อคุณกดเล่น
คลิปสั้น ไม่มีเสียง จะเริ่มโหลดเมื่อคุณกดเล่น
คลิปสั้น ไม่มีเสียง จะเริ่มโหลดเมื่อคุณกดเล่น
คลิปสั้น ไม่มีเสียง จะเริ่มโหลดเมื่อคุณกดเล่น
คลิปสั้น ไม่มีเสียง จะเริ่มโหลดเมื่อคุณกดเล่น
คลิปสั้น ไม่มีเสียง จะเริ่มโหลดเมื่อคุณกดเล่น
สัปดาห์ที่ 6–12 — เริ่มออกแรงเอง
- ใส่ผ้าคล้องแขนต่อไปตามที่ค่อย ๆ ลดลง ตามคำแนะนำของนักกายภาพบำบัด
- เน้นการเคลื่อนไหวแบบมีผู้ช่วย และหลีกเลี่ยงการยกไหล่ชดเชย
- ห้ามยกของหนักเกิน 0.5–1 กก.
- หยุดทันทีหากรู้สึกปวดแปลบหรือหนีบ
ยกแขนด้วยไม้และหมุนไหล่ออกด้านนอก
ใช้ไม้ช่วยยกแขนและหมุนไหล่ออกด้านนอก ให้แขนข้างที่ดีเป็นตัวออกแรง แขนข้างที่ผ่าตัดเพียงตามไป
คลิปสั้น ไม่มีเสียง จะเริ่มโหลดเมื่อคุณกดเล่น
ท่าอื่นในระยะนี้ที่นักกายภาพบำบัดมักให้ทำ ได้แก่ ไต่กำแพงด้วยนิ้วมือ ยกแขนออกแรงเองในท่านอนหงายภายในระยะที่สบาย และบีบสะบักเข้าหากันแล้วกดลง
คลิปสั้น ไม่มีเสียง จะเริ่มโหลดเมื่อคุณกดเล่น
คลิปสั้น ไม่มีเสียง จะเริ่มโหลดเมื่อคุณกดเล่น
คลิปสั้น ไม่มีเสียง จะเริ่มโหลดเมื่อคุณกดเล่น
เดือนที่ 3–6 และหลังจากนั้น
- ใช้น้ำหนักเบาและทำซ้ำมาก ๆ ประมาณ 15–20 ครั้ง
- หลีกเลี่ยงแรงต้านเหนือศีรษะหนัก ๆ หรือการเคลื่อนไหวที่รวดเร็วรุนแรง
- กล้ามเนื้อล้าและปวดเมื่อยหลังบริหารถือเป็นเรื่องปกติ แต่ปวดแปลบไม่ใช่เรื่องปกติ
- วอร์มอัพให้เพียงพอก่อนเริ่ม และตรวจสอบว่าควบคุมสะบักได้ดีก่อนเพิ่มแรงต้านหรือความเร็ว
- ค่อย ๆ กลับไปทำกิจกรรมเฉพาะกีฬาหรืองานภายใต้การดูแล
เมื่อฟื้นตัวเต็มที่แล้ว การทำท่าบริหารดูแลรักษาอย่างสม่ำเสมอที่บ้านจะช่วยรักษาสมดุลกล้ามเนื้อหัวไหล่และลดความเสี่ยงการบาดเจ็บซ้ำในระยะยาว
แผลผ่าตัดและการอาบน้ำ
- รักษาแผลให้สะอาด แห้ง และปิดผ้าปิดแผลไว้จนถึงวันนัดตรวจ เว้นแต่จะได้รับคำแนะนำเป็นอย่างอื่น
- การมีสารคัดหลั่งปนเลือดเล็กน้อยในช่วง 24–48 ชั่วโมงแรกถือเป็นเรื่องปกติ
- ห้ามทาโลชั่น ขี้ผึ้ง หรือแป้งใกล้แผลผ่าตัด เว้นแต่จะได้รับคำแนะนำ
- อาบน้ำได้ แต่ไม่ควรให้น้ำไหลผ่านแผลโดยตรง หากต้องการล้างใต้วงแขน ให้ก้มตัวและปล่อยแขนห้อยตามธรรมชาติ
- หลีกเลี่ยงการแช่แผลในน้ำและการว่ายน้ำ
- ไหมเย็บจะตัดในวันที่ 7–10 หลังผ่าตัด แล้วปิดด้วยเทปกาวสีขาว ซึ่งจะค่อย ๆ ลอกหลุดเองภายใน 1–3 สัปดาห์
การนอน
- ท่ากึ่งเอนหลัง ผู้ป่วยหลายรายนอนหลับสบายขึ้นบนเก้าอี้เอนได้ หรือใช้หมอนหลายใบพิงหลัง ในช่วง 1–2 สัปดาห์แรก
- นอนหงาย ใช้หมอนรองข้อศอกและแขนท่อนล่าง โดยให้มือวางพักบนหน้าท้อง
- นอนตะแคงเฉพาะด้านที่ไม่ได้ผ่าตัด กอดหมอนโดยให้แขนวางพักบนหมอนเต็มที่ ข้อศอกอยู่ด้านหน้าหัวไหล่เล็กน้อย
- ห้ามนอนทับไหล่ข้างที่ผ่าตัดโดยตรง
อะไรปกติ อะไรไม่ปกติ
ปกติในช่วง 48 ชั่วโมงแรก คือบวมและช้ำบริเวณแขนหรือหน้าอกปานกลาง มีไข้ต่ำกว่า 38.0 องศาเซลเซียส และมีอาการชาชั่วคราวจากยาชาเฉพาะที่
การป้องกันและการดูแลตนเอง
- ไม่สูบบุหรี่และเลี่ยงผลิตภัณฑ์นิโคติน เพราะทำให้เอ็นและกระดูกหายช้าลง และเพิ่มโอกาสที่รอยเย็บจะไม่ติด
- อุ่นเครื่องก่อนใช้งานไหล่หนัก โดยเฉพาะงานที่ต้องยกแขนเหนือศีรษะ
- ฝึกกล้ามเนื้อรอบสะบักให้แข็งแรง เพราะสะบักที่ทำงานดีช่วยลดการเบียดของเอ็น
- แบ่งงานเป็นช่วง แทนที่จะยกแขนเหนือศีรษะต่อเนื่องนาน ๆ
- จัดของที่ใช้บ่อยให้อยู่ระดับเอวถึงไหล่ ไม่ต้องเอื้อมสูงทุกวัน
- ดูแลเบาหวานและไขมันในเลือด ซึ่งมีผลต่อสุขภาพของเอ็น
คำถามที่ควรถามแพทย์
- เอ็นของฉันขาดบางส่วนหรือขาดเต็มความหนา และรอยขาดกว้างแค่ไหน
- ฉันควรลองรักษาโดยไม่ผ่าตัดก่อนหรือไม่ และควรให้เวลานานเท่าไรจึงจะรู้ว่าได้ผล
- ถ้าไม่ผ่าตัด อาการจะแย่ลงเรื่อย ๆ หรือไม่
- ถ้าผ่าตัด โอกาสที่เอ็นจะติดดีในกรณีของฉันเป็นอย่างไร
- หลังผ่าตัดต้องใส่ผ้าคล้องแขนนานแค่ไหน และหยุดงานนานเท่าไร
คำถามที่พบบ่อย
เอ็นที่ขาดแล้วจะติดกลับเองได้ไหม
เอ็นที่ขาดเต็มความหนามักไม่ติดกลับเอง แต่ไม่ได้แปลว่าต้องผ่าตัดทุกคน หลายรายอาการดีขึ้นมากจากการฟื้นฟูกล้ามเนื้อรอบข้างและปรับการใช้งาน จึงใช้ชีวิตได้ตามปกติแม้เอ็นยังขาดอยู่
ทำไมถึงปวดมากตอนกลางคืน
การนอนทับไหล่ข้างที่มีปัญหาโดยตรงเป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุด และตอนนอนไหล่จะอยู่ในท่าที่เอ็นถูกกดเบียดมากขึ้น ลองนอนหงายโดยมีหมอนรองใต้ข้อศอก หรือนอนตะแคงทับข้างที่ดีแล้วกอดหมอนไว้
ถ้าต้องผ่าตัด ต้องใส่ผ้าคล้องแขนนานแค่ไหน
ส่วนใหญ่ประมาณ 4–6 สัปดาห์ และแต่ละคนไม่เท่ากัน ขึ้นกับขนาดรอยขาดและวิธีเย็บ ให้ยึดตามที่แพทย์ผู้ผ่าตัดของคุณกำหนด ไม่ใช่ตามที่คนอื่นเล่า
ทำไมช่วงแรกหลังผ่าตัดจึงห้ามยกแขนเอง
เอ็นต้องใช้เวลายึดติดกับกระดูกใหม่ นี่คือเหตุผลที่ต้องจำกัดการเคลื่อนไหวอย่างเคร่งครัดในช่วงแรก แม้ว่าแผลภายนอกจะหายเร็วกว่าก็ตาม การออกแรงยกเองเร็วเกินไปอาจทำให้จุดที่ซ่อมหลุด
ฟื้นตัวเต็มที่ใช้เวลานานแค่ไหน
หลังผ่าตัดมักใช้เวลาประมาณ 6–12 เดือนกว่าจะกลับไปใช้งานหนักได้เต็มที่ การขับรถ งานบ้านเบา ๆ และงานโต๊ะทำงาน มักกลับมาทำได้ในช่วงเดือนที่ 3–6 เมื่อแพทย์ยืนยันว่าคุณพร้อมแล้ว
สูบบุหรี่มีผลไหม
มีผลชัดเจน ควรหลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่หรือผลิตภัณฑ์นิโคติน เนื่องจากจะทำให้เอ็นและกระดูกหายช้าลง หากเลิกยาก ให้ปรึกษาแพทย์เรื่องวิธีช่วยเลิก
แหล่งอ้างอิง
- Lowry V และคณะ. A Systematic Review of Clinical Practice Guidelines on the Diagnosis and Management of Various Shoulder Disorders. Arch Phys Med Rehabil. 2024
- Longo UG และคณะ. Conservative versus accelerated rehabilitation after rotator cuff repair: a systematic review and meta-analysis. BMC Musculoskelet Disord. 2021
- Nikolaidou O และคณะ. Rehabilitation after Rotator Cuff Repair. Open Orthop J. 2017
แอปช่วยดูแลตัวเองสำหรับภาวะนี้
ใช้งานฟรี จัดทำโดยผู้เขียนบทความนี้เอง
ดูแลหลังผ่าตัดเย็บเอ็นหมุนไหล่
คู่มือการฟื้นตัวหลังผ่าตัดเย็บเอ็นหมุนไหล่ แบ่งเป็นระยะ พร้อมท่าบริหารในแต่ละระยะ วิธีใส่ผ้าคล้องแขน และข้อควรระวัง
เปิดแอปอ่านเพิ่มเติมเรื่องที่เกี่ยวข้อง
หน้าเหล่านี้อธิบายการตรวจ การรักษา และการฟื้นฟูที่มักพบร่วมกับภาวะนี้ ไว้อ่านเป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่ลำดับการรักษาที่จัดไว้สำหรับคุณ แผนที่เหมาะกับคุณต้องมาจากแพทย์ที่ได้ตรวจคุณจริง
รู้จักร่างกาย
ฟื้นฟู
เรื่องที่เกี่ยวข้อง
เขียนโดย รศ. นพ. สรวุฒิ ธรรมยงค์กิจ