ปวดไหล่

โรคนี้คืออะไร

ข้อไหล่ประกอบด้วยหัวกระดูกต้นแขนที่วางอยู่บนเบ้าตื้น ๆ ของกระดูกสะบัก คล้ายลูกกอล์ฟวางบนแท่นตั้ง โครงสร้างแบบนี้ทำให้ไหล่ขยับได้กว้างที่สุดในร่างกาย แต่ก็แลกมาด้วยการต้องพึ่งเนื้อเยื่อรอบ ๆ ให้ช่วยตรึงไว้

โครงสร้างที่มักเป็นต้นเหตุของอาการปวดมีสี่อย่าง

• เอ็นหมุนไหล่ กล้ามเนื้อและเอ็นสี่มัดที่คลุมหัวไหล่ไว้
• เยื่อหุ้มข้อ ถุงที่หุ้มข้อไว้ ซึ่งหนาตัวและตึงได้ในภาวะข้อไหล่ติด
• ถุงน้ำลดการเสียดสี ที่อยู่เหนือเอ็น
• ข้อต่อ ทั้งข้อไหล่เองและข้อต่อระหว่างกระดูกไหปลาร้ากับสะบัก

อาการ

ลักษณะของอาการช่วยแยกสาเหตุได้พอสมควร คุณไม่จำเป็นต้องวินิจฉัยตัวเอง แต่การสังเกตสิ่งเหล่านี้ทำให้เล่ากับแพทย์ได้ตรงจุดขึ้น

สาเหตุและปัจจัยเสี่ยง

สาเหตุที่พบบ่อยเรียงตามกลุ่มอายุคร่าว ๆ

• อายุน้อยกว่า 30 ปี มักเป็นการบาดเจ็บจากกีฬา ไหล่หลุด หรือความไม่มั่นคงของข้อ
• อายุ 30–50 ปี มักเป็นเอ็นหมุนไหล่ถูกเบียดหรืออักเสบจากการใช้งานซ้ำ ๆ และภาวะข้อไหล่ติด
• อายุมากกว่า 50 ปี มักเป็นเอ็นหมุนไหล่เสื่อมหรือฉีกขาด และข้อไหล่เสื่อม

ปัจจัยที่เพิ่มโอกาส ได้แก่ งานหรือกีฬาที่ต้องยกแขนเหนือศีรษะซ้ำ ๆ การสูบบุหรี่ เบาหวาน โรคไทรอยด์ และการที่ไหล่ไม่ได้ขยับไประยะหนึ่งหลังบาดเจ็บหรือหลังผ่าตัด

เมื่อไหร่ควรไปพบแพทย์

นอกจากนี้ ควรไปพบแพทย์เมื่อปวดไหล่นานเกินสองถึงสามสัปดาห์โดยไม่ดีขึ้น ปวดตอนกลางคืนจนนอนไม่หลับ หรือเริ่มเลี่ยงการใช้แขนข้างนั้นในกิจวัตรประจำวัน

แพทย์วินิจฉัยอย่างไร

แพทย์จะเริ่มจากการซักประวัติ ว่าปวดตรงไหน ปวดตอนทำอะไร เริ่มเมื่อไหร่ และมีเหตุการณ์อะไรนำมาก่อนหรือไม่ จากนั้นตรวจร่างกาย โดยวัดพิสัยการเคลื่อนไหวทั้งตอนที่คุณขยับเองและตอนที่แพทย์ขยับให้ ตรวจกำลังของกล้ามเนื้อแต่ละมัด และตรวจคอไปด้วยเพื่อดูว่าอาการมาจากคอหรือไม่

เอกซเรย์ มักทำเมื่อสงสัยข้อเสื่อม หินปูนเกาะเอ็น หรือมีประวัติบาดเจ็บ

อัลตราซาวด์และ MRI ไม่จำเป็นในทุกราย แนวทางเวชปฏิบัติหลายฉบับไม่แนะนำให้ทำ MRI ตั้งแต่เริ่มมีอาการ เพราะมักไม่เปลี่ยนการรักษาในระยะแรก แพทย์จะพิจารณาเมื่ออาการไม่ดีขึ้นตามที่ควร หรือกำลังคิดเรื่องผ่าตัด

แนวทางการรักษา

การรักษาโดยไม่ผ่าตัด

อาการปวดไหล่ส่วนใหญ่เริ่มจากตรงนี้ ไม่ว่าสาเหตุจะเป็นอะไร

• ปรับการใช้งาน ลดกิจกรรมที่ต้องยกแขนเหนือศีรษะซ้ำ ๆ ในช่วงที่ปวด แล้วค่อยกลับไปทีละน้อย
• ขยับอย่างสม่ำเสมอ ในช่วงที่ยังสบาย เพื่อไม่ให้ข้อติด
• ออกกำลังกายและกายภาพบำบัด เป็นการรักษาพื้นฐานที่แนวทางเวชปฏิบัติส่วนใหญ่แนะนำสำหรับอาการปวดไหล่ทุกชนิด เน้นการควบคุมสะบักและความแข็งแรงของเอ็นหมุนไหล่
• ยาแก้ปวด พาราเซตามอลและยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ช่วยให้คุณขยับและนอนได้ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้เสมอ โดยเฉพาะถ้ามีโรคกระเพาะ โรคไต หรือกินยาละลายลิ่มเลือด
• ประคบร้อนหรือเย็น ห่อผ้าและใช้ไม่เกิน 20 นาที เลือกแบบที่รู้สึกสบายกว่า
• การฉีดยา เป็นการตัดสินใจของแพทย์ มักพิจารณาเมื่อความปวดเป็นอุปสรรคต่อการทำกายภาพบำบัด

การผ่าตัด

การผ่าตัดไม่ใช่ทางเลือกแรกสำหรับอาการปวดไหล่ทั่วไป แพทย์จะพิจารณาเมื่อมีการบาดเจ็บชัดเจนที่ควรซ่อม เช่น เอ็นหมุนไหล่ขาดจากอุบัติเหตุ หรือเมื่อดูแลด้วยวิธีไม่ผ่าตัดอย่างเต็มที่มาแล้วหลายเดือนแต่ยังกระทบชีวิตประจำวัน สิ่งที่ควรถามคือการผ่าตัดจะแก้ปัญหาอะไรให้คุณ ใช้เวลาฟื้นตัวนานแค่ไหน และถ้าไม่ผ่าตัดจะเป็นอย่างไร

การฟื้นตัวและการฟื้นฟู

ท่าเบื้องต้นสามท่านี้ปลอดภัยกับอาการปวดไหล่ส่วนใหญ่ หยุดทันทีถ้าปวดแปลบ และถ้าคุณเพิ่งได้รับบาดเจ็บหรือเพิ่งผ่าตัด ให้ยึดตามคำแนะนำของแพทย์ก่อน

แกว่งแขนแบบลูกตุ้ม

10 ครั้งต่อทิศทาง

โน้มตัวไปข้างหน้า มืออีกข้างยันโต๊ะไว้ ปล่อยแขนข้างที่ปวดห้อยลงให้ผ่อนคลายเต็มที่ แกว่งเป็นวงกลมเล็ก ๆ แล้วแกว่งหน้า-หลังเบา ๆ

ข้อสังเกต ถ้ารู้สึกว่าไหล่ต้องออกแรง แสดงว่าแกว่งกว้างเกินไป

ไต่นิ้วขึ้นผนัง

5 ครั้ง ช้า ๆ

หันหน้าเข้าผนัง วางปลายนิ้วบนผนัง ไต่นิ้วขึ้นไปจนรู้สึกตึง ค้างไว้ครู่หนึ่ง แล้วไต่กลับลงมา

ข้อสังเกต หยุดที่ความตึง ไม่ใช่ที่ความปวด

หนีบสะบัก

2 รอบ · 10 ครั้ง · ค้างไว้ 5 วินาที

นั่งหรือยืนตัวตรง ปล่อยแขนข้างลำตัว บีบสะบักทั้งสองข้างเข้าหากันเหมือนหนีบดินสอไว้ตรงกลางหลัง ค้างไว้ 5 วินาที แล้วผ่อน

ข้อสังเกต ไหล่ไม่ยกขึ้น และคอต้องผ่อนคลายตลอด

การป้องกันและการดูแลตนเอง

• จัดที่ทำงานให้จอและแป้นพิมพ์อยู่ในระดับที่ไม่ต้องยกไหล่ และลุกเปลี่ยนท่าทุกชั่วโมง
• อุ่นเครื่องก่อนใช้งานไหล่หนัก โดยเฉพาะงานที่ต้องยกแขนเหนือศีรษะ
• แบ่งงานเป็นช่วง แทนการยกแขนเหนือศีรษะต่อเนื่องนาน ๆ
• จัดของที่ใช้บ่อยให้อยู่ระดับเอวถึงไหล่
• นอนโดยไม่ทับไหล่ข้างที่ปวด ถ้านอนหงาย ให้วางหมอนรองใต้ท่อนแขน
• ฝึกกล้ามเนื้อรอบสะบักให้แข็งแรง ซึ่งช่วยลดการเบียดของเอ็นในระยะยาว

คำถามที่ควรถามแพทย์

• อาการปวดไหล่ของฉันน่าจะมาจากโครงสร้างใด และมาจากคอด้วยหรือไม่
• ต้องตรวจเพิ่มเติมหรือไม่ และผลตรวจนั้นจะเปลี่ยนแนวทางการรักษาอย่างไร
• ฉันควรทำท่าบริหารแบบไหน และควรเลี่ยงท่าใด
• ควรพบนักกายภาพบำบัดหรือไม่
• ควรดีขึ้นภายในกี่สัปดาห์ และถ้าไม่ดีขึ้นควรทำอย่างไรต่อ