การผ่าตัด — เมื่อไหร่ และต้องเตรียมอะไร
การผ่าตัดเป็นทางเลือกหนึ่ง ไม่ใช่ปลายทางที่ทุกคนต้องไปถึง หน้านี้อธิบายว่าเมื่อไหร่จึงพิจารณา ควรถามอะไรก่อนตัดสินใจ และการฟื้นตัวมักเป็นอย่างไร
เมื่อไหร่จึงพิจารณาผ่าตัด
การทบทวนแนวทางเวชปฏิบัติคุณภาพสูงสำหรับอาการปวดกล้ามเนื้อและกระดูก มีข้อแนะนำหนึ่งที่ตรงกันว่า ให้เสนอการดูแลแบบไม่ผ่าตัดที่มีคุณภาพก่อนพิจารณาการผ่าตัด นั่นไม่ได้แปลว่าการผ่าตัดไม่ดี แต่แปลว่าควรได้ลองสิ่งที่รบกวนร่างกายน้อยกว่าอย่างจริงจังก่อน
แพทย์มักพิจารณาการผ่าตัดเมื่อ
- อาการรบกวนชีวิตประจำวันมาก และไม่ดีขึ้นหลังการดูแลแบบไม่ผ่าตัดอย่างเพียงพอ
- มีความเสียหายของโครงสร้างที่การผ่าตัดแก้ไขได้จริง
- ภาวะนั้นมีข้อบ่งชี้ที่ชัดเจนตั้งแต่ต้น เช่น กระดูกหักที่เคลื่อนออกจากตำแหน่ง เข่าล็อกจากรอยฉีกที่ขวางการเคลื่อนไหว หรือการติดเชื้อในข้อ
ในกรณีกลุ่มสุดท้าย การรอไม่ได้ช่วยอะไร และแพทย์จะแนะนำให้ทำโดยไม่ต้องไล่ลำดับ
เมื่อผลลัพธ์ใกล้เคียงกัน
ในบางภาวะ หลักฐานบอกว่าทั้งสองทางให้ผลไม่ต่างกันมาก ตัวอย่างคือรอยฉีกของหมอนรองข้อเข่าแบบเสื่อมสภาพ งานทบทวนวรรณกรรมที่รวมงานวิจัยแบบสุ่ม 10 ชิ้น ผู้ป่วย 1,525 ราย พบว่าในผู้ที่ไม่มีอาการเข่าล็อกหรือเข่าสะดุด โปรแกรมกายภาพบำบัดที่เหมาะสมให้ผลด้านความปวดและการใช้งานไม่ต่างจากการผ่าตัดส่องกล้อง
เมื่ออยู่ในสถานการณ์แบบนี้ สิ่งที่ควรชั่งน้ำหนักคือ ความเสี่ยงของการผ่าตัด เวลาที่ต้องใช้ฟื้นตัว ภาระค่าใช้จ่าย และความพร้อมของคุณ
ก่อนตัดสินใจ
เตรียมตัวอย่างไร
- แจ้งยาและอาหารเสริมทุกชนิดที่ใช้อยู่ โดยเฉพาะยาละลายลิ่มเลือดและยาเบาหวาน
- แจ้งประวัติแพ้ยา และปัญหาจากการดมยาสลบในอดีต ของตัวเองและของคนในครอบครัว
- ถ้าสูบบุหรี่ การหยุดก่อนผ่าตัดช่วยเรื่องการหายของแผลและลดภาวะแทรกซ้อนทางปอด
- เตรียมบ้านล่วงหน้า โดยเฉพาะถ้าจะเดินลำบากในช่วงแรก เช่น ย้ายของที่ใช้บ่อยลงมาให้หยิบง่าย และเก็บของที่วางพื้น
- จัดหาคนช่วยในช่วงสัปดาห์แรก และวางแผนการเดินทางกลับบ้าน
หลังผ่าตัด
การฟื้นตัวมีสองส่วน คือแผลและเนื้อเยื่อที่ต้องหาย และการกลับมาใช้งานที่ต้องฝึก ส่วนแรกใช้เวลาเป็นสัปดาห์ ส่วนที่สองมักใช้เวลาเป็นเดือน
ศัลยแพทย์จะให้ตารางที่ระบุว่าแต่ละช่วงทำอะไรได้และห้ามอะไร ตารางนั้นสำคัญกว่าคำแนะนำทั่วไปทุกอย่าง เพราะขึ้นกับสิ่งที่ทำไปในห้องผ่าตัดจริง ๆ
เมื่อไหร่ควรไปพบแพทย์
คำถามที่ควรถามแพทย์
- เป้าหมายของการผ่าตัดในกรณีของฉันคืออะไร
- ถ้ารอไปอีกสามถึงหกเดือน ผลลัพธ์จะต่างออกไปหรือไม่
- ต้องนอนโรงพยาบาลกี่วัน และกลับไปทำงานได้เมื่อไหร่
- โปรแกรมฟื้นฟูหลังผ่าตัดเป็นอย่างไร และเริ่มเมื่อไหร่
- อาการแบบใดหลังผ่าตัดที่ต้องรีบกลับมาพบแพทย์
คำถามที่พบบ่อย
ถ้าเลื่อนการผ่าตัดออกไป จะแย่ลงไหม
ขึ้นกับภาวะ บางอย่างมีช่วงเวลาที่เหมาะสมจริง เช่น การซ่อมเอ็นบางชนิด และบางอย่างรอได้โดยไม่เสียอะไร ให้ถามแพทย์ตรง ๆ ว่าการรอสามหรือหกเดือนจะเปลี่ยนผลลัพธ์หรือไม่
ผ่าตัดส่องกล้องคือแผลเล็กจึงฟื้นตัวเร็วใช่ไหม
แผลผิวหนังเล็กกว่าจริง แต่ระยะเวลาฟื้นตัวขึ้นกับสิ่งที่ทำอยู่ข้างใน การซ่อมเอ็นผ่านกล้องอาจต้องระวังนานหลายเดือนแม้แผลจะเล็ก
ต้องทำกายภาพบำบัดหลังผ่าตัดทุกคนไหม
เกือบทุกการผ่าตัดกระดูกและข้อต้องการการฟื้นฟูต่อ ผลลัพธ์ของการผ่าตัดขึ้นกับสิ่งที่เกิดขึ้นในหลายเดือนหลังจากนั้นไม่น้อยกว่าตัวการผ่าตัดเอง
แหล่งอ้างอิง
- Lin I และคณะ. What does best practice care for musculoskeletal pain look like? Eleven consistent recommendations from high-quality clinical practice guidelines: systematic review. Br J Sports Med. 2019
- Giuffrida A และคณะ. Conservative vs. surgical approach for degenerative meniscal injuries: a systematic review of clinical evidence. Eur Rev Med Pharmacol Sci. 2020
โรคและภาวะที่เกี่ยวข้อง
เขียนโดย รศ. นพ. สรวุฒิ ธรรมยงค์กิจ