เอ็นไขว้หน้าเข่าบาดเจ็บ
การบาดเจ็บของเอ็นไขว้หน้าในข้อเข่า มักเกิดจากการบิดหมุนหรือลงน้ำหนักผิดจังหวะขณะเล่นกีฬา ทำให้เข่าบวมเร็วและรู้สึกเข่าทรุด การรักษามีทั้งแบบผ่าตัดและไม่ผ่าตัด
โรคนี้คืออะไร
ในข้อเข่าของคุณมีเอ็นสี่เส้นหลักที่ยึดกระดูกต้นขากับกระดูกหน้าแข้งไว้ด้วยกัน หนึ่งในนั้นคือ เอ็นที่อยู่กลางข้อเข่า ทำหน้าที่กันไม่ให้กระดูกหน้าแข้งเลื่อนไปข้างหน้าและกันการบิดหมุนของเข่าเกินขอบเขต (anterior cruciate ligament หรือ ACL) ซึ่งพาดเฉียงอยู่กลางข้อ
เอ็นเส้นนี้ทำสองอย่าง คือกันไม่ให้กระดูกหน้าแข้งเลื่อนไปข้างหน้า และควบคุมการบิดหมุนของเข่า เมื่อขาด เข่าจะยังเดินตรงได้ แต่จะรู้สึกไม่มั่นคงเวลาหมุนตัว เปลี่ยนทิศทาง หรือชะลอตัวกะทันหัน
เอ็นไขว้หน้าที่ขาดสมบูรณ์มักไม่ติดกลับเอง เพราะอยู่ในน้ำไขข้อและมีเลือดมาเลี้ยงน้อย
อาการ
ตอนที่บาดเจ็บ
- ได้ยินหรือรู้สึกเสียง “ป๊อก” ในเข่า
- ปวดทันทีจนต้องหยุดเล่นหรือหยุดเดิน
- เข่าบวมเร็วภายใน 1–2 ชั่วโมง เพราะมีเลือดออกในข้อ
หลังจากนั้น
- เข่าบวมตึงและงอได้ไม่สุด
- เดินลงน้ำหนักได้แต่รู้สึกไม่มั่นใจ
- เข่าทรุด เวลาหมุนตัว เปลี่ยนทิศทาง หรือก้าวลงบันได เป็นอาการที่บอกได้ชัดที่สุดว่าเข่าไม่มั่นคง
บางรายอาการบวมยุบลงภายในสองถึงสามสัปดาห์และเดินได้เกือบปกติ จึงคิดว่าหายแล้ว แต่อาการเข่าทรุดจะโผล่มาเมื่อกลับไปเล่นกีฬา
สาเหตุและปัจจัยเสี่ยง
ส่วนใหญ่ ไม่ได้เกิดจากการปะทะ แต่เกิดจากท่าทางของตัวเองในจังหวะเดียว
- ลงน้ำหนักจากการกระโดดโดยเข่าเบนเข้าด้านใน
- ชะลอตัวหรือหยุดกะทันหันขณะวิ่ง
- หมุนตัวเปลี่ยนทิศทางโดยเท้ายังตรึงอยู่กับพื้น
ปัจจัยที่เพิ่มโอกาส
- กีฬาที่ต้องกระโดดและเปลี่ยนทิศทาง เช่น ฟุตบอล บาสเกตบอล วอลเลย์บอล แบดมินตัน
- เพศหญิง พบว่ามีโอกาสสูงกว่าในกีฬาชนิดเดียวกัน
- เคยบาดเจ็บเข่ามาก่อน
- กล้ามเนื้อสะโพกและต้นขาที่ควบคุมได้ไม่ดีพอ โดยเฉพาะการควบคุมไม่ให้เข่าเบนเข้าด้านในขณะลงน้ำหนัก
- ความล้า เพราะการควบคุมท่าทางแย่ลงเมื่อเหนื่อย
เมื่อไหร่ควรไปพบแพทย์
โดยทั่วไป ควรไปพบแพทย์ทุกครั้งที่เข่าบวมเร็วภายในไม่กี่ชั่วโมงหลังบาดเจ็บ เพราะการบวมเร็วแบบนี้มักหมายถึงมีเลือดออกในข้อ ซึ่งมีสาเหตุที่ต้องแยกกันหลายอย่าง
แพทย์วินิจฉัยอย่างไร
การซักประวัติและตรวจร่างกาย แพทย์จะถามถึงจังหวะที่บาดเจ็บ เสียงที่ได้ยิน และความเร็วของการบวม จากนั้นตรวจความมั่นคงของเข่าด้วยการดึงและบิดเบา ๆ เทียบกับเข่าอีกข้าง การตรวจนี้แม่นยำมากเมื่อทำหลังอาการบวมและการเกร็งกล้ามเนื้อลดลงแล้ว
เอกซเรย์ ไม่เห็นเอ็น แต่ใช้ตัดเรื่องกระดูกหักออกไป โดยเฉพาะในเด็กและวัยรุ่นที่แผ่นการเจริญเติบโตยังไม่ปิด
MRI เป็นการตรวจที่บอกได้ชัดที่สุดว่าเอ็นไขว้หน้าขาดหรือไม่ และสำคัญพอ ๆ กันคือบอกว่ามีหมอนรองกระดูกฉีก กระดูกอ่อนผิวข้อบาดเจ็บ หรือเอ็นเส้นอื่นเสียหายร่วมด้วยหรือเปล่า
แนวทางการรักษา
การตัดสินใจไม่ได้ขึ้นกับภาพ MRI เพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นกับสามเรื่องรวมกัน คือ คุณมีอาการเข่าทรุดหรือไม่ คุณต้องกลับไปทำอะไร และ มีการบาดเจ็บอื่นร่วมด้วยหรือไม่
การรักษาโดยไม่ผ่าตัด
เหมาะกับผู้ที่ใช้ชีวิตและทำงานในแนวตรงเป็นหลัก ไม่ต้องบิดหมุนหรือเปลี่ยนทิศทางบ่อย และไม่มีอาการเข่าทรุด
ทุกคนควรเริ่มจากตรงนี้ก่อนไม่ว่าจะผ่าตัดหรือไม่ เพราะเป้าหมายช่วงแรกเหมือนกัน
- ลดอาการบวม ด้วยการประคบเย็น ยกขาสูง และพักอย่างมีจังหวะ
- เหยียดเข่าให้สุด เป็นสิ่งสำคัญที่สุดในช่วงแรก
- กระตุ้นกล้ามเนื้อต้นขาด้านหน้า ให้กลับมาทำงาน
- เดินโดยไม่กะเผลก
- จากนั้นจึงฝึกความแข็งแรงและการควบคุมขาข้างเดียว รวมถึงการฝึกไม่ให้เข่าเบนเข้าด้านในขณะลงน้ำหนัก
การผ่าตัด
แพทย์มักพิจารณาผ่าตัดเมื่อคุณมีอาการเข่าทรุด ต้องกลับไปเล่นกีฬาที่ต้องบิดหมุน หรือมีหมอนรองกระดูกฉีกที่ต้องเย็บซ่อมไปพร้อมกัน
การผ่าตัดที่ทำคือ การสร้างเอ็นไขว้หน้าขึ้นใหม่ (ACL reconstruction) ไม่ใช่การเย็บเอ็นเดิมกลับ แพทย์จะนำเอ็นจากที่อื่นมาทำเป็นเอ็นใหม่ ที่ใช้บ่อยคือเอ็นต้นขาด้านหลัง เอ็นสะบ้า หรือเอ็นควอดริเซ็ปส์ แต่ละแบบมีข้อดีข้อเสียต่างกัน ควรถามแพทย์ว่าเลือกแบบไหนให้คุณและเพราะอะไร
การฟื้นตัวและการฟื้นฟู
หัวข้อนี้เขียนสำหรับผู้ที่ผ่าตัดสร้างเอ็นไขว้หน้ามาแล้ว คำแนะนำของแพทย์ผู้ผ่าตัดของคุณมาก่อนเสมอ โดยเฉพาะถ้าคุณได้รับการเย็บซ่อมหมอนรองกระดูกไปพร้อมกัน
เอ็นใหม่หายอย่างไร
- เอ็นที่สร้างใหม่แข็งแรงที่สุดในวันที่ยึดเสร็จ หลังจากนั้นร่างกายจะค่อย ๆ ปรับให้กลายเป็นเอ็นที่มีชีวิต และระหว่างกระบวนการนี้จะผ่านช่วงที่อ่อนแรงลง
- นี่คือเหตุผลที่ช่วงกลางของการฟื้นตัวหลอกความรู้สึก คุณรู้สึกดี อาการบวมหายไปแล้ว แต่เอ็นยังปรับสภาพอยู่ภายใน
- และเป็นเหตุผลที่แนะนำให้ออกแรงในแนวตรงได้เร็ว ขณะที่การบิดหมุน การเปลี่ยนทิศทาง และการปะทะต้องรอนานกว่ามาก
- อาการเมื่อยกล้ามเนื้อหลังฝึกเป็นเรื่องปกติ แต่อาการปวดแปลบ เข่าทรุด หรือบวมใหม่ ไม่ใช่ ให้แจ้งทีมผู้ดูแล
- เข่าที่บาดเจ็บซ้ำมักเป็นเข่าของคนที่หยุดฝึกหลังกลับไปเล่นกีฬาแล้ว
ระยะการฟื้นตัว
| ระยะ | ช่วงเวลา | เป้าหมาย |
|---|---|---|
| การเตรียมตัวก่อนผ่าตัด | ก่อนผ่าตัด | ลดอาการบวม เหยียดเข่าให้สุด และกระตุ้นกล้ามเนื้อต้นขา |
| ปกป้องและฟื้นตัว | สัปดาห์ที่ 0–2 | ควบคุมความปวดและอาการบวม เหยียดเข่าให้สุด เริ่มกระตุ้นกล้ามเนื้อต้นขาด้านหน้า |
| เคลื่อนไหวและกระตุ้นกล้ามเนื้อ | สัปดาห์ที่ 2–6 | ปรับการเดินให้เป็นปกติ ฟื้นการงอเข่า และเริ่มลงน้ำหนักขาอีกครั้ง |
| สร้างความแข็งแรง | สัปดาห์ที่ 6–12 | พิสัยการเคลื่อนไหวเต็มที่ ควบคุมขาข้างเดียวได้ และสร้างความแข็งแรงจริง |
| เริ่มวิ่งและควบคุมการเคลื่อนไหว | เดือนที่ 3–5 | เพิ่มการวิ่ง การกระโดดและการลงน้ำหนัก เมื่อผ่านเกณฑ์การเริ่มวิ่งแล้ว |
| ฝึกซ้อมเพื่อกลับสู่กีฬา | เดือนที่ 5–9 ขึ้นไป | ฟื้นกำลัง ความสามารถในการเปลี่ยนทิศทาง และความมั่นใจ |
| สุขภาพเข่าระยะยาว | หลังกลับไปเล่นกีฬา | ฝึกต่อเนื่องสัปดาห์ละ 2 ครั้ง เพราะความเสี่ยงบาดเจ็บซ้ำยังสูงกว่าปกติในช่วง 2 ปีแรก |
เรื่องที่สำคัญที่สุดในสัปดาห์แรก คือเหยียดเข่าให้สุด
เข่าที่เหยียดไม่สุดจะทำให้เดินกะเผลก กล้ามเนื้อต้นขาอ่อนแรง และปวดด้านหน้าเข่า
- วางส้นเท้าบนผ้าม้วนโดยไม่มีอะไรรองใต้เข่า ปล่อยให้เข่าเหยียดตรงครั้งละ 10 นาที หลายครั้งต่อวัน
- ห้ามนอนหรือพักโดยมีหมอนรองใต้เข่า ให้วางหมอนไว้ใต้ส้นเท้าแทน
- เทียบกับขาอีกข้างเป็นระยะ เพราะนั่นคือเป้าหมาย ไม่ใช่แค่ “เกือบตรง”
อาการบวมและการประคบเย็น
- ประคบเย็น 15–20 นาที โดยยกขาสูงกว่าระดับหัวใจ ทำหลายครั้งต่อวันในช่วงสัปดาห์แรก
- น้ำในข้อเข่าจะยับยั้งการทำงานของกล้ามเนื้อต้นขา การควบคุมอาการบวมจึงไม่ใช่แค่เรื่องความสบาย แต่เป็นการรักษาความแข็งแรงไว้
- หากเช้าวันถัดมาเข่าบวมมากขึ้น แสดงว่าการฝึกครั้งที่ผ่านมาหนักเกินไป
ไม้ค้ำยันและการลงน้ำหนัก
- ปฏิบัติตามคำแนะนำการลงน้ำหนักของแพทย์ผู้ผ่าตัด หากคุณได้รับการเย็บซ่อมหมอนรองกระดูกด้วย ข้อจำกัดอาจเข้มงวดกว่าการผ่าตัดเอ็นไขว้หน้าอย่างเดียว
- ก้าวเดินสม่ำเสมอ ไม่รีบ และปล่อยให้เข่าเหยียดสุดขณะลงส้นเท้า
- เลิกใช้ไม้ค้ำยันเมื่อเดินได้โดยไม่กะเผลก ไม่ใช่เพียงเพราะหายปวด
- ขึ้นบันไดให้ก้าวขาข้างดีขึ้นก่อน ลงบันไดให้ก้าวขาข้างที่ผ่าตัดลงก่อน
อุปกรณ์พยุงเข่า
- สวมอุปกรณ์พยุงเข่าตามที่แพทย์กำหนดอย่างเคร่งครัด รวมถึงองศาที่ตั้งไว้ ห้ามปรับองศาเอง
- ตรวจผิวหนังใต้สายรัดทุกวันว่ามีรอยแดงหรือการเสียดสีหรือไม่
- หากอุปกรณ์เลื่อนหลุดบ่อย ควรให้ทีมผู้ดูแลปรับให้ ไม่ควรรัดแน่นจนเจ็บ
แผลผ่าตัด การอาบน้ำ และท่านอน
- รักษาแผลให้สะอาดและแห้ง และคงผ้าปิดแผลไว้จนถึงวันนัดตรวจ เว้นแต่แพทย์แนะนำเป็นอย่างอื่น
- การมีเลือดซึมเล็กน้อยใน 24–48 ชั่วโมงแรกถือเป็นเรื่องปกติ
- ห้ามทาโลชั่น ครีม หรือแป้งบริเวณแผล เว้นแต่ได้รับคำแนะนำ
- อาบน้ำได้ แต่อย่าให้น้ำไหลลงบนแผลโดยตรงจนกว่าแผลจะปิดสนิท และหลีกเลี่ยงการแช่อ่าง สระว่ายน้ำ และทะเล จนกว่าทีมผู้ดูแลจะยืนยันว่าแผลหายดีแล้ว
- โดยทั่วไปตัดไหมที่ 10–14 วัน
- นอนโดยให้เข่าเหยียดตรง วางหมอนไว้ใต้ส้นเท้า ไม่ใช่ใต้เข่า
- ขยับข้อเท้าเป็นระยะและเปลี่ยนท่าระหว่างคืน เพื่อช่วยการไหลเวียนเลือด
การป้องกันลิ่มเลือด การขับรถ และบุหรี่
- กระดกข้อเท้าขึ้นลงบ่อย ๆ ตลอดวัน และลุกขยับบ่อยครั้งแทนการนั่งนานหลายชั่วโมง
- ห้ามขับรถขณะใช้ไม้ค้ำยัน ขณะใส่อุปกรณ์พยุงเข่าแบบล็อก หรือขณะรับประทานยาแก้ปวดที่แพทย์สั่ง
- ส่วนใหญ่กลับไปทำงานนั่งโต๊ะได้ภายในไม่กี่สัปดาห์ ส่วนงานที่ใช้แรงจะช้ากว่านั้นมาก กรุณาสอบถามแพทย์สำหรับกรณีของคุณเอง
- หลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่และผลิตภัณฑ์นิโคติน เพราะลดเลือดที่ไปเลี้ยงเอ็นที่กำลังหาย
ถ้าคุณได้รับการเย็บซ่อมหมอนรองกระดูกด้วย
- หมอนรองกระดูกที่เย็บซ่อมต้องการการปกป้องการงอเข่าลึกนานกว่าการผ่าตัดเอ็นไขว้หน้าอย่างเดียว โดยทั่วไปประมาณ 6 สัปดาห์
- การนั่งยอง การงอเข่าลึกขณะรับน้ำหนัก และการบิดหมุน มักถูกชะลอไว้นานกว่า
- หากโปรแกรมเอ็นไขว้หน้ากับคำสั่งเรื่องหมอนรองกระดูกขัดกัน ให้ยึดข้อที่ระมัดระวังมากกว่า และสอบถามแพทย์ผู้ผ่าตัด
- อาการสะดุด เข่าล็อก หรือเหยียดเข่าไม่สุดที่เกิดซ้ำ ควรได้รับการตรวจ ไม่ควรฝืนทำต่อ
เกณฑ์การเริ่มวิ่ง
โดยทั่วไปจะพิจารณาเริ่มวิ่งได้ตั้งแต่ประมาณ 3 เดือน แต่ต้องผ่านเกณฑ์เหล่านี้ก่อน
- เหยียดเข่าได้สุด
- งอเข่าได้อย่างน้อย 125 องศา
- กำลังกล้ามเนื้อต้นขาหน้าอย่างน้อย 80% ของขาอีกข้าง
- กำลังกล้ามเนื้อต้นขาหลังอย่างน้อย 80% ของขาอีกข้าง
- ไม่มีข้อจำกัดการลงน้ำหนักหรือการงอเข่าเหลืออยู่
- ผ่านไปอย่างน้อย 12 สัปดาห์หลังผ่าตัด
เกณฑ์การกลับไปเล่นกีฬา
- กำลังกล้ามเนื้อต้นขาหน้าอย่างน้อย 90% ของขาอีกข้าง
- กำลังกล้ามเนื้อต้นขาหลังอย่างน้อย 90% ของขาอีกข้าง
- ผลทดสอบกระโดดอย่างน้อย 90% ของขาอีกข้าง
- ผ่านไปอย่างน้อย 9 เดือนหลังผ่าตัด
- ได้รับอนุญาตให้เริ่มวิ่งจากทีมผู้ดูแลแล้ว
อะไรปกติ อะไรไม่ปกติ
อาการที่พบได้ในช่วงแรก คือบวมปานกลาง รอยช้ำที่ลามลงน่องหรือขึ้นต้นขา ไข้ต่ำไม่เกิน 38.0 องศาเซลเซียส และอาการชารอบแผลหรือบริเวณด้านนอกของหน้าแข้ง
การป้องกันและการดูแลตนเอง
โปรแกรมป้องกันการบาดเจ็บเข่าในนักกีฬามีหลักฐานสนับสนุนชัดเจน และใช้เวลาเพียง 15–20 นาทีก่อนซ้อม
- อบอุ่นร่างกายให้ครบ ทั้งวิ่งเบา ยืดแบบเคลื่อนไหว และท่ากระตุ้นกล้ามเนื้อ
- ฝึกไม่ให้เข่าเบนเข้าด้านใน ขณะย่อ กระโดด และลงพื้น โดยให้เข่าอยู่ในแนวเดียวกับปลายเท้า
- ฝึกลงพื้นให้นุ่ม ย่อสะโพกและเข่าเวลาลงน้ำหนัก ไม่ลงด้วยขาตึง
- สร้างความแข็งแรงของสะโพกและต้นขาหลัง ไม่ใช่แค่ต้นขาหน้า
- ฝึกการทรงตัวขาเดียว
- อย่าฝึกจนล้าเกินไป เพราะการควบคุมท่าทางแย่ลงเมื่อเหนื่อย และการบาดเจ็บมักเกิดช่วงท้ายของการเล่น
- หลังกลับไปเล่นกีฬาแล้ว ฝึกต่อเนื่องสัปดาห์ละ 2 ครั้ง เพราะความเสี่ยงบาดเจ็บซ้ำยังสูงกว่าปกติในช่วง 2 ปีแรก
คำถามที่ควรถามแพทย์
- เอ็นไขว้หน้าของฉันขาดทั้งหมดหรือบางส่วน และมีหมอนรองกระดูกหรือกระดูกอ่อนเสียหายร่วมด้วยหรือไม่
- ในกรณีของฉัน การไม่ผ่าตัดเป็นทางเลือกที่สมเหตุสมผลหรือไม่ และมีข้อเสียอย่างไร
- ถ้าผ่าตัด แพทย์จะใช้เอ็นจากที่ใดมาสร้างใหม่ และเพราะอะไร
- ถ้ามีการเย็บซ่อมหมอนรองกระดูกด้วย ข้อจำกัดของฉันจะต่างจากปกติอย่างไร
- ฉันควรเริ่มกายภาพบำบัดเมื่อไหร่ และควรไปบ่อยแค่ไหน
คำถามที่พบบ่อย
เอ็นไขว้หน้าที่ขาดแล้วจะติดกลับเองได้ไหม
เอ็นไขว้หน้าที่ขาดสมบูรณ์มักไม่ติดกลับเอง เพราะอยู่ในน้ำไขข้อและมีเลือดมาเลี้ยงน้อย การรักษาจึงเป็นการสร้างเอ็นขึ้นใหม่ หรือการฝึกกล้ามเนื้อรอบเข่าให้ทำหน้าที่ควบคุมแทน ขึ้นกับกิจกรรมที่คุณต้องการกลับไปทำ
ทุกคนต้องผ่าตัดหรือไม่
ไม่ทุกคน ผู้ที่ทำงานและใช้ชีวิตในแนวตรงเป็นหลัก และไม่มีอาการเข่าทรุด อาจดูแลด้วยการฟื้นฟูอย่างเดียวได้ ส่วนผู้ที่ต้องบิดหมุน เปลี่ยนทิศทาง หรือมีอาการเข่าทรุดซ้ำ ๆ มักได้ประโยชน์จากการผ่าตัด เป็นการตัดสินใจร่วมกับแพทย์
ทำไมช่วงกลางของการฟื้นตัวถึงต้องระวังเป็นพิเศษ
เอ็นที่สร้างใหม่แข็งแรงที่สุดในวันที่ยึดเสร็จ หลังจากนั้นร่างกายจะค่อย ๆ ปรับให้กลายเป็นเอ็นที่มีชีวิต และระหว่างกระบวนการนี้จะผ่านช่วงที่อ่อนแรงลง ช่วงกลางจึงหลอกความรู้สึก คือรู้สึกดีแล้วทั้งที่เอ็นยังปรับสภาพอยู่ภายใน
กลับไปวิ่งได้เมื่อไหร่
โดยทั่วไปจะพิจารณาเริ่มวิ่งได้ตั้งแต่ประมาณ 3 เดือน แต่ต้องผ่านเกณฑ์ก่อน ไม่ใช่นับตามเวลาอย่างเดียว เกณฑ์ที่ใช้กันคือเหยียดเข่าได้สุด งอเข่าได้อย่างน้อย 125 องศา กำลังกล้ามเนื้อต้นขาหน้าและหลังอย่างน้อย 80% ของขาอีกข้าง และไม่มีข้อจำกัดเหลืออยู่
กลับไปเล่นกีฬาได้เมื่อไหร่
มักไม่เร็วกว่า 9 เดือน และต้องผ่านการทดสอบกำลังและการกระโดดที่อย่างน้อย 90% ของขาอีกข้าง การผ่านเกณฑ์เหล่านี้คือจุดเริ่มต้นของการกลับไปเล่นแบบค่อยเป็นค่อยไป ไม่ใช่ไฟเขียวให้ลงแข่งเต็มรูปแบบทันที
ผ่าตัดแล้วจะบาดเจ็บซ้ำอีกไหม
ความเสี่ยงบาดเจ็บซ้ำยังสูงกว่าปกติในช่วง 2 ปีแรกหลังกลับไปเล่นกีฬา เข่าที่บาดเจ็บซ้ำมักเป็นเข่าของคนที่หยุดฝึกหลังกลับไปเล่นกีฬาแล้ว การฝึกต่อเนื่องสัปดาห์ละ 2 ครั้งจึงเป็นส่วนหนึ่งของการรักษา
แหล่งอ้างอิง
- van Melick N และคณะ. Evidence-based clinical practice update: practice guidelines for anterior cruciate ligament rehabilitation based on a systematic review and multidisciplinary consensus. Br J Sports Med. 2016
- Wu J และคณะ. Rehabilitation Principles to Consider for Anterior Cruciate Ligament Repair. Sports Health. 2021
แอปช่วยดูแลตัวเองสำหรับภาวะนี้
ใช้งานฟรี จัดทำโดยผู้เขียนบทความนี้เอง
ดูแลหลังผ่าตัดสร้างเอ็นไขว้หน้า
คู่มือการฟื้นตัวหลังผ่าตัดสร้างเอ็นไขว้หน้าข้อเข่า แบ่งเป็นระยะ พร้อมท่าบริหารและเป้าหมายการฟื้นตัวในแต่ละช่วง
เปิดแอปอ่านเพิ่มเติมเรื่องที่เกี่ยวข้อง
หน้าเหล่านี้อธิบายการตรวจ การรักษา และการฟื้นฟูที่มักพบร่วมกับภาวะนี้ ไว้อ่านเป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่ลำดับการรักษาที่จัดไว้สำหรับคุณ แผนที่เหมาะกับคุณต้องมาจากแพทย์ที่ได้ตรวจคุณจริง
รู้จักร่างกาย
การตรวจ
ฟื้นฟู
เรื่องที่เกี่ยวข้อง
เขียนโดย รศ. นพ. สรวุฒิ ธรรมยงค์กิจ