ข้อสะโพกดีด
ภาวะที่รู้สึกหรือได้ยินเสียง “ดังกึก” ในข้อสะโพกเวลาขยับขา เกิดจากอะไร และเป็นอันตรายหรือไม่
โรคนี้คืออะไร
หลายคนอาจเคยรู้สึกหรือได้ยินเสียง “ดังกึก” หรือ “กึบ” บริเวณสะโพกเวลาลุกขึ้นยืน เดิน ขึ้นบันได หรือแกว่งขา ภาวะนี้เรียกว่า ข้อสะโพกดีด (snapping hip syndrome)
ส่วนใหญ่ภาวะนี้ “ไม่เป็นอันตราย” หากมีแค่เสียงแต่ไม่มีอาการปวด แต่หากปล่อยให้มีการเสียดสีซ้ำ ๆ เป็นเวลานาน อาจทำให้เกิดการอักเสบของเส้นเอ็นหรือถุงน้ำรอบ ๆ ข้อสะโพกตามมา และเริ่มมีอาการปวดร่วมด้วยได้
อาการ
เสียงกึกที่เกิดขึ้น ส่วนใหญ่เกิดจากการที่เส้นเอ็นหรือกล้ามเนื้อบริเวณสะโพก มีความตึงตัวมากเกินไป และดีดข้ามปุ่มกระดูกสะโพกเวลาที่เราขยับขา โดยแบ่งออกเป็น 3 ประเภทหลัก
ดีดด้านข้างสะโพก (external snapping hip)
- สาเหตุที่พบบ่อยที่สุด เกิดจากแถบเอ็นกล้ามเนื้อต้นขาด้านข้าง (IT band) หรือกล้ามเนื้อสะโพก (gluteus maximus) ตึงและดีดข้ามปุ่มกระดูกต้นขาด้านข้าง (greater trochanter)
- มักเห็นเป็นก้อนเส้นเอ็นกระตุกหรือดีดบริเวณข้างสะโพกชัดเจนเวลาขยับ
ดีดด้านหน้าขาหนีบ (internal snapping hip)
- เกิดจากเส้นเอ็นกล้ามเนื้อสะโพกด้านหน้า (iliopsoas tendon) ดีดข้ามกระดูกเชิงกรานหรือหัวเหน่า
- มักรู้สึกดังกึกอยู่ลึก ๆ บริเวณขาหนีบ เวลาที่เหยียดขาตรงหลังจากงอสะโพก
ดีดจากภายในข้อสะโพก (intra-articular snapping hip)
- พบได้น้อยกว่า เกิดจากความผิดปกติภายในข้อต่อ เช่น กระดูกอ่อนเบ้าสะโพกฉีกขาด (labral tear) หรือมีเศษกระดูกอ่อนหลุดลอยอยู่ในข้อ
- มักมีอาการปวดลึก ๆ ขัด ๆ หรือรู้สึกข้อล็อคร่วมด้วย
สาเหตุและปัจจัยเสี่ยง
- นักกีฬา โดยเฉพาะนักวิ่ง นักเต้น นักยิมนาสติก หรือนักฟุตบอล ที่ต้องใช้กล้ามเนื้อสะโพกและมีการงอหรือเหยียดสะโพกซ้ำ ๆ
- ผู้ที่มีกล้ามเนื้อตึง คนที่ขาดการยืดเหยียดกล้ามเนื้อ ทำให้เส้นเอ็นขาดความยืดหยุ่น
- ช่วงวัยรุ่นที่กำลังโต กระดูกอาจโตเร็วกว่าความยืดหยุ่นของกล้ามเนื้อและเส้นเอ็น
เมื่อไหร่ควรไปพบแพทย์
ดังที่กล่าวไป เสียง “กึก” ที่ไม่มีอาการปวดร่วมด้วย มักไม่ใช่ปัญหาที่ต้องรีบรักษา แต่ควรไปพบแพทย์หากมีอาการต่อไปนี้
แนวทางการรักษา
หัวใจสำคัญของการรักษาคือการ “ลดความตึงตัวของกล้ามเนื้อและเส้นเอ็น”
- พักและปรับกิจกรรม ลดกิจกรรมที่ต้องงอสะโพกซ้ำ ๆ หากปวดมากอาจประคบเย็นบริเวณที่เจ็บ
- การยืดเหยียดกล้ามเนื้อ เป็นวิธีที่ได้ผลดีที่สุด ควรเน้นการยืดกล้ามเนื้อต้นขาด้านข้าง (IT band) และกล้ามเนื้องอสะโพกด้านหน้า (hip flexors) อย่างสม่ำเสมอ
- การเสริมสร้างความแข็งแรง ฝึกความแข็งแรงของกล้ามเนื้อสะโพกและแกนกลางลำตัว เพื่อให้การเคลื่อนไหวของข้อต่อมั่นคงขึ้น
- การรักษาทางการแพทย์ หากมีอาการปวดเรื้อรัง แพทย์อาจให้ยาแก้อักเสบ สั่งทำกายภาพบำบัด หรือในกรณีที่อักเสบมากอาจพิจารณาฉีดยาลดการอักเสบเฉพาะจุด ส่วนการผ่าตัดจะพิจารณาเฉพาะในรายที่รักษาด้วยวิธีอื่นแล้วไม่ดีขึ้นจริง ๆ หรือมีปัญหาโครงสร้างภายในข้อฉีกขาด
คำถามที่ควรถามแพทย์
- เสียงดีดที่สะโพกของฉันน่าจะมาจากโครงสร้างใด
- จำเป็นต้องตรวจเพิ่มเติมหรือไม่ และผลจะเปลี่ยนการรักษาอย่างไร
- ควรยืดกล้ามเนื้อมัดไหน และควรทำบ่อยแค่ไหน
- ฉันยังเล่นกีฬาหรือออกกำลังกายแบบเดิมได้หรือไม่
- อาการควรดีขึ้นภายในกี่สัปดาห์ และควรกลับมาพบแพทย์เมื่อไหร่
แหล่งอ้างอิง
เรื่องที่เกี่ยวข้อง
เขียนโดย รศ. นพ. สรวุฒิ ธรรมยงค์กิจ